Home›Ramayana›Sundara Kanda›Sarga 9›Shloka 4
←Previous Verse
Next Verse→

Ramayana — Sundara Kanda, Sarga 9, Shloka 4

पुष्पकविमानवर्णनम्

Description of the Pushpaka Vimana and Ravana’s Inner Palace

Devanagari script

उत्तमं राक्षसावासं हनुमानवलोकयन्।आससादाथ लक्ष्मीवान् राक्षसेन्द्रनिवेशनम्।।5.9.4।।चतुर्विषाणैर्द्विरदैस्त्रिविषाणैस्तथैव च।परिक्षिप्तमसम्बाधं रक्ष्यमाणमुदायुधैः।।5.9.5।।

Transliteration

uttamaṁ rākṣasāvāsaṁ hanumān avalokayan |

āsasādātha lakṣmīvān rākṣasendraniveśanam ||5.9.4||

caturviṣāṇair dviradais triviṣāṇais tathaiva ca |

parikṣiptam asambādhaṁ rakṣyamāṇam udāyudhaiḥ ||5.9.5||

Translation

Surveying the finest mansions of the rākṣasas, the radiant Hanumān at last reached the dwelling of the lord of the rākṣasas. It was spacious and unobstructed, encircled by elephants with two, three, and even four tusks, and guarded by weapon-bearing sentries.

Word by Word
उत्तमम्excellent
उत्तमम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootउत्तम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् of राक्षसावासम्
राक्षस-आवासम्residence of demons
राक्षस-आवासम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootराक्षस (प्रातिपदिक) + आवास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), द्वितीया विभक्ति (Accusative/कर्म), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः: राक्षसानाम् आवासः (residence of demons)
हनुमान्Hanuman
हनुमान्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootहनुमत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अवलोकयन्observing
अवलोकयन्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootअव + लोक् (धातु) + शतृ (प्रत्यय)
Formवर्तमानकाले कृदन्तः (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अर्थः—‘looking at/observing’
आससादreached
आससाद:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ + सद् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
अथthen
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रम/कालवाचक (sequencing particle: ‘then/now’)
लक्ष्मीवान्splendid/fortunate
लक्ष्मीवान्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootलक्ष्मीवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; मतुप्-प्रत्ययान्त (possessive adjective): लक्ष्मी अस्य अस्ति
राक्षस-इन्द्र-निवेशनम्the dwelling of the demon-lord
राक्षस-इन्द्र-निवेशनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootराक्षस (प्रातिपदिक) + इन्द्र (प्रातिपदिक) + निवेशन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः: राक्षसानाम् इन्द्रस्य निवेशनम् (dwelling of the lord of demons)
चतुर्-विषाणैःby four-tusked (elephants)
चतुर्-विषाणैः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootचतुर् (प्रातिपदिक) + विषाण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (context: elephants), तृतीया विभक्ति (Instrumental/करण), बहुवचन (plural); द्विगु-समासः: चत्वारि विषाणानि येषां ते (four-tusked)
द्वि-रदैःby two-tusked (elephants)
द्वि-रदैः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootद्वि (प्रातिपदिक) + रद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, बहुवचन; द्विगु: द्वौ रदौ येषां ते (two-tusked)
त्रि-विषाणैःby three-tusked (elephants)
त्रि-विषाणैः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootत्रि (प्रातिपदिक) + विषाण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, बहुवचन; द्विगु: त्रीणि विषाणानि येषां ते (three-tusked)
तथाthus
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (adverb: ‘thus/so’)
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (emphatic particle: ‘indeed/just’)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction: ‘and’)
परि-क्षिप्तम्surrounded
परि-क्षिप्तम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootपरि + क्षिप् (धातु) + क्त (प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्तः (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् of निवेशनम्
अ-सम्बाधम्spacious
अ-सम्बाधम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootसम्बाध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; नञ्-तत्पुरुष (negation): असम्बाधम् = unobstructed/spacious
रक्ष्यमाणम्being guarded
रक्ष्यमाणम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootरक्ष् (धातु) + यमान (प्रत्यय)
Formवर्तमानकाले कर्मणि कृदन्तः (present passive participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् of निवेशनम्
उद्-आयुधैःby those with uplifted weapons
उद्-आयुधैः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootउद् (उपसर्ग/प्रातिपदिक) + आयुध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (guards implied), तृतीया विभक्ति (Instrumental/करण), बहुवचन; समासः—तत्पुरुषः: उद्यतानि आयुधानि येषां ते (with raised weapons)
Context

The illustrious Hanuman felt it to be correct to compare those faces with lotuses for their fragrance.

Characters & Entities
H
Hanumān
R
Rāvaṇa (implied by rākṣasendra)
R
Rāvaṇa’s palace (rākṣasendraniveśana)
E
elephants (dvirada)

FAQs

Dharma appears as courageous duty: Hanumān enters a heavily guarded enemy stronghold for a righteous purpose (seeking Sītā), showing that right action may require boldness and risk.

During the night reconnaissance in Laṅkā, Hanumān finishes surveying demon residences and arrives at the palace of the rākṣasa-king, noting its formidable defenses.

Valor joined with prudence: Hanumān advances into danger while remaining observant and strategic.

←Previous Verse
Next Verse→