Previous Verse
Next Verse

Shloka 8

सीतान्वेषणारम्भः

The Search for Sita Begins

कथं प्रतिज्ञां संश्रुत्य मया त्वमभियोजितः।।3.61.7।।अपूरयित्वा तं कालं मत्सकाशमिहागतः।कामवृत्तमनार्यं मां मृषावादिनमेव च।।3.61.8।।धिक्त्वामिति परे लोके व्यक्तं वक्ष्यति मे पिता।

kathaṃ pratijñāṃ saṃśrutya mayā tvam abhiyojitaḥ || 3.61.7 || apūrayitvā taṃ kālaṃ matsakāśam ihāgataḥ | kāmavṛttam anāryaṃ māṃ mṛṣāvādinam eva ca || 3.61.8 || dhik tvām iti pare loke vyaktaṃ vakṣyati me pitā |

“How, after being charged by me upon your pledged promise, did you come back to me here without completing that appointed time? In the next world my father will surely condemn you: ‘Fie on you! You have made me seem fickle, ignoble, and untruthful.’”

vivaśamhelpless
vivaśam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootvivaśa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (of mām)
śoka-santaptamtormented by sorrow
śoka-santaptam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootśoka (प्रातिपदिक) + santapta (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष: ‘शोकेन सन्तप्तम्’; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (of mām)
dīnamwretched/pitiable
dīnam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootdīna (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (of mām)
bhagna-manorathamwith hopes shattered
bhagna-manoratham:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootbhagna (प्रातिपदिक) + manoratha (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष: ‘भग्नः मनोरथः यस्य/यत्र’; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (of mām)
māmme
mām:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootasmad (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, उत्तमपुरुष, द्वितीया, एकवचन
ihahere
iha:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootiha (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb)
utsṛjyaleaving
utsṛjya:
Kriya-visheṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootsṛj (धातु) + ut- (उपसर्ग)
Formक्त्वान्त-अव्यय (gerund): ‘having abandoned/left’
karuṇampitiable
karuṇam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootkaruṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (of mām)
kīrtiḥfame/reputation
kīrtiḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkīrti (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
narama man
naram:
Upamāna (उपमान)
TypeNoun
Rootnara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
ivalike/as
iva:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootiva (अव्यय)
Formउपमावाचक-अव्यय (particle of comparison)
anṛjumcrooked/unsincere
anṛjum:
Upamāna (उपमान)
TypeAdjective
Rootanṛju (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (of naram)
kvawhere?
kva:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootkva (अव्यय)
Formप्रश्नार्थक-अव्यय (interrogative adverb)
gacchasido you go
gacchasi:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootgam (धातु)
Formलट्-लकार (Present), मध्यमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
varāroheO lovely lady
varārohe:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootvarārohā (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि: ‘वरः आरोहः यस्याः’ (she whose ascent/figure is excellent); स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन
māmme
mām:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootasmad (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, उत्तमपुरुष, द्वितीया, एकवचन
nanot
na:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय (negation particle)
utsṛjaleave/abandon
utsṛja:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootsṛj (धातु) + ut- (उपसर्ग)
Formलोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
sumadhyameO slender-waisted one
sumadhyame:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootsu (उपसर्ग) + madhyamā (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय: ‘सु- मध्यमः’ (very slender-waisted); स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
tvayāby you
tvayā:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootyusmad (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, मध्यमपुरुष, तृतीया, एकवचन
virahitaḥseparated (from you)
virahitaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootvi-rahita (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (of ahaṃ)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
ahamI
aham:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootasmad (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, उत्तमपुरुष, प्रथमा, एकवचन
mokṣyewill give up
mokṣye:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootmuc (धातु)
Formलृट्-लकार (Simple Future), उत्तमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद; ‘I shall release/give up’
jīvitamlife
jīvitam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootjīvita (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
ātmanaḥof myself
ātmanaḥ:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeNoun
Rootātman (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन (genitive: ‘of myself’)

My father say will surely in the other world: Without completing the appointed period of the vow taken, how could you come here ? Fie upon you You are irresponsible. You are ignoble. You are a liar.

R
Rāma
L
Lakṣmaṇa
D
Daśaratha

FAQs

As a recensional duplication, it reinforces the same dharmic point: satya and strict observance of pledged duty are treated as foundational to honor.

A repeated/merged textual unit in this Southern Recension passage reiterating Rāma’s reproach during his lament.

Rāma’s insistence on moral consistency and fear of ethical blemish through broken promises.