Previous Verse
Next Verse

Shloka 56

Adhyaya 21Kuvalayashva’s Descent to Patala and the Rescue of Madalasa

कुण्डलोवाच वीर सत्यमसन्दिग्धं भवताभिहितं वचः ।

नान्यत्र हृदयन्त्वस्या दृष्ट्वा स्थैर्यं प्रयास्यति ॥

kuṇḍalovāca vīra satyam asandigdhaṃ bhavatābhihitaṃ vacaḥ | nānyatra hṛdayaṃ tv asyā dṛṣṭvā sthairyaṃ prayāsyati ||

Kuṇḍalā said: “Hero, the words you have spoken are true and free from doubt. Once her heart has seen your steadfastness, it will not turn elsewhere.”

kuṇḍalaḥKuṇḍala (name)
kuṇḍalaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootkuṇḍala (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)
uvācasaid
uvāca:
Kriyā (क्रिया/Verbal action)
TypeVerb
Rootvac (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद
vīraO hero
vīra:
Sambodhana (सम्बोधन/Address)
TypeNoun
Rootvīra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), एकवचन
satyamtrue
satyam:
Visheshya/Vidhāna (विधेय/Predicate complement)
TypeNoun
Rootsatya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; अव्ययीभावेन वाक्ये विधेय-विशेषणवत्
asandigdhamundoubted
asandigdham:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Roota-sandigdha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; satyam इत्यस्य विशेषणम्
bhavatāby you (honorific)
bhavatā:
Karana (करण/Instrument; agent in passive sense)
TypeNoun
Rootbhavat (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; आदरार्थे सर्वनाम-प्रयोगः
abhihitamspoken, stated
abhihitam:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootabhi-√dhā/hi (धातु) + kta (कृत् प्रत्यय)
Formक्त (Past Passive Participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; vacaḥ इत्यस्य विशेषणम्
vacaḥspeech, statement
vacaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootvacas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
nanot
na:
Sambandha (सम्बन्ध/Negation marker)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेधार्थक अव्यय (negative particle)
anyatraelsewhere
anyatra:
Adhikarana (अधिकरण/Locative sense)
TypeIndeclinable
Rootanyatra (अव्यय)
Formदेशवाचक अव्यय (adverb of place)
hṛdayamheart, mind
hṛdayam:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Roothṛdaya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
tuindeed, but
tu:
Sambandha (सम्बन्ध/Discourse particle)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/विशेषार्थक (particle: but/indeed)
asyāḥof her
asyāḥ:
Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध/Possessor)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
dṛṣṭvāhaving seen
dṛṣṭvā:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण/Adverbial action)
TypeIndeclinable
Root√dṛś (धातु) + त्वा (क्त्वा)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), पूर्वकालिक क्रिया
sthairyamsteadfastness
sthairyam:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootsthairya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
prayāsyatiwill go/turn (towards)
prayāsyati:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootpra-√yā (धातु)
Formलृट् (Simple Future), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन, परस्मैपद
Kuṇḍala (speaking to a vīra/herolikely the prince)

{ "primaryRasa": "shringara", "secondaryRasa": "vira", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

DharmaTruthfulnessSteadfastnessMarriage counsel

FAQs

Truth spoken with conviction and steadiness inspires trust; firmness of character becomes the basis for stable relationship and dharmic union.

Not directly a sarga/pratisarga/manvantara/vaṃśa/vaṃśānucarita passage; it aligns most closely with vaṃśānucarita-style narrative ethics (conduct within a story-world).

‘Steadfastness’ (sthairya) suggests inner dhṛti (fortitude); when the mind witnesses unwavering resolve, it naturally settles—an allegory for stabilizing the wavering heart.