Previous Verse
Next Verse

Shloka 19

अध्याय ५८ — वानरध्वजस्य महेन्द्रास्त्रप्रयोगः

Chapter 58: Arjuna’s Deployment of the Indra-Weapon

अहं तु प्रद्वते पूर्व प्रहरिष्पामि तेडनघ । इति मे वर्तते बुद्धिस्तद्‌ भवान्‌ कर्तुमहति,“आचार्य! युद्धमें आपपर विजय पाना सर्वथा कठिन है। हमलोग बहुत वर्षोतक वनमें रहकर कष्ट उठाते रहे हैं। अब शत्रुओंसे बदला लेनेकी इच्छासे आये हैं; अतः आप हमलोगोंपर क्रोध न करें। अनघ! मैं तो आपपर तभी प्रहार करूँगा, जब पहले आप मुझपर प्रहार कर लेंगे। मेरा यही निश्चय है, अत: आप ही पहले मुझपर प्रहार करें”

ahaṃ tu pradvatē pūrvaṃ prahariṣyāmi te 'nagha | iti me vartate buddhis tad bhavān kartum arhati ||

Vaiśampāyana said: “But I will strike you only after you have struck first, O sinless one. Such is the resolve that stands in my mind; therefore, let your honour do what is fitting—strike me first.” The statement frames combat not as blind aggression but as a self-imposed ethical restraint: the speaker refuses to initiate violence against a revered opponent, even in the midst of an unavoidable battle.

अहम्I
अहम्:
Karta
TypeNoun
Rootअस्मद्
Form—, प्रथमा, एकवचन
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
प्रद्वतेto the assailant/attacker
प्रद्वते:
Sampradana
TypeNoun
Rootप्र + द्वत् (द्वत्/द्वद्-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी, एकवचन
पूर्वम्first/beforehand
पूर्वम्:
TypeIndeclinable
Rootपूर्व
प्रहरिष्यामिI will strike/attack
प्रहरिष्यामि:
TypeVerb
Rootप्र + हृ (हर्)
Formलृट् (भविष्यत्काल), उत्तम, एकवचन, परस्मैपद
माdo not
मा:
TypeIndeclinable
Rootमा
Formनिषेध (prohibitive particle)
इतिthus/so
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
मेof me/my
मे:
TypeNoun
Rootअस्मद्
Form—, षष्ठी, एकवचन
वर्ततेexists/prevails (is)
वर्तते:
TypeVerb
Rootवृत् (वर्त्)
Formलट् (वर्तमानकाल), प्रथम, एकवचन, आत्मनेपद
बुद्धिःintention/resolve
बुद्धिः:
Karta
TypeNoun
Rootबुद्धि
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तत्that (thing/resolve)
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
भवान्you (honorific)
भवान्:
Karta
TypePronoun
Rootभवत्
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
कर्तुम्to do
कर्तुम्:
TypeVerb
Rootकृ
Formतुमुन् (infinitive)
अर्हतिis fit/ought
अर्हति:
TypeVerb
Rootअर्ह्
Formलट् (वर्तमानकाल), प्रथम, एकवचन, परस्मैपद

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana