Previous Verse
Next Verse

Shloka 29

Mātali’s Arrival and Arjuna’s Ascent toward Amarāvatī (मातलिसंयुक्तरथागमनम् तथा इन्द्रलोकगमनारम्भः)

घृताची मेनका रम्भा पूर्वचित्ति: स्वयंप्रभा । उर्वशी मिश्रकेशी च दण्डगौरी वरूथिनी,घृताची, मेनका, रम्भा, पूर्वचित्ति, स्वयंप्रभा, उर्वशी, मिश्रकेशी, दण्डगौरी, वरूथिनी, गोपाली, सहजन्या, कुम्भयोनि, प्रजागरा, चित्रसेना, चित्रलेखा, सहा और मधुरस्वरा--ये तथा और भी सहसीरों अप्सराएँ वहाँ इन्द्रसभामें भिन्न-भिन्न स्थानोंपर नृत्य करने लगीं। वे कमललोचना अप्सराएँ सिद्ध पुरुषोंके भी चित्तको प्रसन्न करनेमें संलग्न थीं। उनके कटि- प्रदेश और नितम्ब विशाल थे। नृत्य करते समय उनके उन्नत स्तन कम्पमान हो रहे थे। उनके कटाक्ष, हाव-भाव तथा माधुर्य आदि मन, बुद्धि एवं चित्तकी सम्पूर्ण वृत्तियोंका अपहरण कर लेते थे

ghṛtācī menakā rambhā pūrvacittiḥ svayaṃprabhā | urvaśī miśrakeśī ca daṇḍagaurī varūthinī ||

Vaiśampāyana said: Ghṛtācī, Menakā, Rambhā, Pūrvacitti, Svayaṃprabhā, Urvaśī, Miśrakeśī, Daṇḍagaurī, and Varūthinī—these celebrated apsarases were present in Indra’s assembly, adorning it with their beauty and art.

घृताचीGhṛtācī (name of an apsaras)
घृताची:
Karta
TypeNoun
Rootघृताची
FormFeminine, Nominative, Singular
मेनकाMenakā (name of an apsaras)
मेनका:
Karta
TypeNoun
Rootमेनका
FormFeminine, Nominative, Singular
रम्भाRambhā (name of an apsaras)
रम्भा:
Karta
TypeNoun
Rootरम्भा
FormFeminine, Nominative, Singular
पूर्वचित्तिःPūrvacitti (name of an apsaras)
पूर्वचित्तिः:
Karta
TypeNoun
Rootपूर्वचित्ति
FormFeminine, Nominative, Singular
स्वयंप्रभाSvayaṃprabhā (self-radiant; name of an apsaras)
स्वयंप्रभा:
Karta
TypeNoun
Rootस्वयंप्रभा
FormFeminine, Nominative, Singular
उर्वशीUrvaśī (name of an apsaras)
उर्वशी:
Karta
TypeNoun
Rootउर्वशी
FormFeminine, Nominative, Singular
मिश्रकेशीMiśrakeśī (she of variegated/mixed hair; name of an apsaras)
मिश्रकेशी:
Karta
TypeNoun
Rootमिश्रकेशी
FormFeminine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
दण्डगौरीDaṇḍagaurī (name of an apsaras)
दण्डगौरी:
Karta
TypeNoun
Rootदण्डगौरी
FormFeminine, Nominative, Singular
वरूथिनीVarūthinī (name of an apsaras)
वरूथिनी:
Karta
TypeNoun
Rootवरूथिनी
FormFeminine, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
G
Ghṛtācī
M
Menakā
R
Rambhā
P
Pūrvacitti
S
Svayaṃprabhā
U
Urvaśī
M
Miśrakeśī
D
Daṇḍagaurī
V
Varūthinī
I
Indra (implied by Indra-sabhā context in the provided passage)
I
Indra-sabhā (Indra’s assembly; from the provided passage context)

Educational Q&A

The verse functions mainly as a descriptive catalogue of apsarases, but in context it underscores how powerful sensory beauty and entertainment can be, implicitly pointing to the ethical need for self-mastery (indriya-nigraha) even in exalted settings.

Vaiśampāyana lists prominent apsarases present in the divine assembly (Indra’s court, as indicated by the surrounding passage), setting the scene of celestial splendor and performance.