Next Verse

Shloka 1

Bhīmasena’s Discourse on Kāla, Resolve, and the Feasibility of Ajñātavāsa (भीमसेनस्य कालोपदेशः)

हि >> लय ० () है 7 षट्त्रिशो5ध्याय: युधिष्ठिरका भीमसेनको समझाना, व्यासजीका आगमन और युधिष्ठिरको प्रतिस्मृतिविद्याप्रदान तथा पाण्डवोंका पुन: काम्यकवनगमन वैशम्पायन उवाच भीमसेनवच: श्रुत्वा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिर: । निः:श्वस्य पुरुषव्याघ्र: सम्प्रदध्यौ परंतप:,वैशम्पायनजी कहते हैं-जनमेजय! भीमसेन-की बात सुनकर शत्रुओंको संताप देनेवाले पुरुषसिंह कुन्तीपुत्र युधिष्ठिर लम्बी साँस लेकर मन-ही-मन विचार करने लगे --'मैंने राजाओंके धर्म एवं वर्णोके सुनिश्चित सिद्धान्त भी सुने हैं, परंतु जो भविष्य और वर्तमान दोनोंपर दृष्टि रखता है, वही यथार्थदर्शी है

vaiśampāyana uvāca

bhīmasenavacaḥ śrutvā kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ |

niḥśvasya puruṣavyāghraḥ sampradadhyau parantapaḥ ||

Vaiśampāyana said: Hearing Bhīmasena’s words, Yudhiṣṭhira—the son of Kuntī, a tiger among men and a scorcher of foes—drew a deep breath and began to reflect inwardly. It was a moral pause: before action or reply, the king weighed what is right amid present pressures and future consequences.

वैशम्पायनःVaiśampāyana
वैशम्पायनः:
Karta
TypeNoun
Rootवैशम्पायन
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, Third, Singular, Parasmaipada
भीमसेनवचःBhīmasena's words
भीमसेनवचः:
Karma
TypeNoun
Rootभीमसेन-वचस्
FormNeuter, Accusative, Singular
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
TypeVerb
Rootश्रु
Formक्त्वा (absolutive), Active
कुन्तीपुत्रःKuntī's son
कुन्तीपुत्रः:
Karta
TypeNoun
Rootकुन्ती-पुत्र
FormMasculine, Nominative, Singular
युधिष्ठिरःYudhiṣṭhira
युधिष्ठिरः:
Karta
TypeNoun
Rootयुधिष्ठिर
FormMasculine, Nominative, Singular
निःश्वस्यhaving sighed / exhaling deeply
निःश्वस्य:
TypeVerb
Rootनि-श्वस्
Formल्यप्/क्त्वा-प्रत्ययान्त (absolutive), Active
पुरुषव्याघ्रःtiger among men
पुरुषव्याघ्रः:
Karta
TypeNoun
Rootपुरुष-व्याघ्र
FormMasculine, Nominative, Singular
सम्प्रदध्यौpondered, reflected
सम्प्रदध्यौ:
TypeVerb
Rootसम्-प्र-धा (ध्यै/धा-आत्मनेपद-पर्यायः)
FormPerfect, Third, Singular, Parasmaipada
परंतपःscorcher of foes
परंतपः:
Karta
TypeAdjective
Rootपरंतप
FormMasculine, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
B
Bhīmasena (Bhīma)
K
Kuntī
Y
Yudhiṣṭhira