Previous Verse
Next Verse

Shloka 23

अग्निनाम-वंश-निरूपणम् | Agni-Names and Lineage Enumeration

अहिंसेति यदुक्तं हि पुरुषैर्विस्मितै: पुरा । के न हिंसन्ति जीवान्‌ वै लोके5स्मिन्‌ द्विजसत्तम । बहु संचित्य इति वै नास्ति कश्चिदहिंसक:,'पूर्वकालके अभिमानशूब्य श्रेष्ठ पुरुषोंने जो अहिंसाका उपदेश किया है (उसका तत्त्व समझना चाहिये; क्‍योंकि) द्विजश्रेष्ठ! (स्थूल दृष्टिसे देखा जाय तो) इस संसारमें कौन जीवहिंसा नहीं करते हैं? बहुत सोच-विचारकर मैं इस निश्चयपर पहुँचा हूँ कि कोई भी (क्रियाशील मनुष्य) अहिंसक नहीं है

ahiṃseti yad uktaṃ hi puruṣair vismitaiḥ purā | ke na hiṃsanti jīvān vai loke 'smin dvijasattama | bahu saṃcitya iti vai nāsti kaścid ahiṃsakaḥ ||

Mārkaṇḍeya said: “In former times, certain eminent men—speaking with a kind of wonder—taught, ‘Non-violence!’ Yet, O best of the twice-born, who in this world does not in fact harm living beings? After much reflection, I have reached this conclusion: no one who is active in worldly life is entirely non-violent.”

अहिंसाnon-violence
अहिंसा:
Karta
TypeNoun
Rootअहिंसा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
इतिthus/so (quotative)
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
यत्which/that (what)
यत्:
Karma
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
उक्तम्said/uttered
उक्तम्:
TypeVerb
Rootवच् (धातु) → उक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
हिindeed/for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
पुरुषैःby men/persons
पुरुषैः:
Karana
TypeNoun
Rootपुरुष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
विस्मितैःastonished
विस्मितैः:
Karana
TypeAdjective
Rootविस्मित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
पुराformerly/once
पुरा:
TypeIndeclinable
Rootपुरा
केwho? (which people?)
के:
Karta
TypePronoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
not
:
TypeIndeclinable
Root
हिंसन्तिthey harm/kill
हिंसन्ति:
TypeVerb
Rootहिंस् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथम, बहुवचन, परस्मैपद
जीवान्living beings
जीवान्:
Karma
TypeNoun
Rootजीव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
वैindeed/surely
वै:
TypeIndeclinable
Rootवै
लोकेin the world
लोके:
Adhikarana
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
अस्मिन्in this
अस्मिन्:
Adhikarana
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
द्विजसत्तमO best of the twice-born
द्विजसत्तम:
TypeNoun
Rootद्विजसत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
बहुmuch/a lot
बहु:
TypeAdjective
Rootबहु (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (क्रियाविशेषणवत्), एकवचन
संचित्यhaving considered/after pondering
संचित्य:
TypeIndeclinable
Rootचि (धातु) + सम् → संचि; संचित्य (क्त्वान्त अव्यय)
Formक्त्वा (absolutive)
इतिthus (as follows)
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
वैindeed
वै:
TypeIndeclinable
Rootवै
not
:
TypeIndeclinable
Root
अस्तिthere is/exists
अस्ति:
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथम, एकवचन, परस्मैपद
कश्चित्anyone/someone
कश्चित्:
Karta
TypePronoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + चित्
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अहिंसकःa non-violent person
अहिंसकः:
Karta
TypeNoun
Rootअहिंसक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

मार्कण्डेय उवाच

M
Mārkaṇḍeya
D
dvijasattama (addressed brāhmaṇa interlocutor)
J
jīvāḥ (living beings)