Previous Verse
Next Verse

Shloka 10

Udyoga-parva Adhyāya 69: Dhṛtarāṣṭra’s Reverential Address to Sañjaya on Vāsudeva

अधो न क्षीयते जातु यस्मात्‌ तस्मादधोक्षज: । नराणामयनाच्चापि ततो नारायण: स्मृत:,श्रीकृष्ण कभी नीचे गिरकर क्षीण नहीं होते, अतः (“अधो न क्षीयते जातु'--इस व्युत्पत्तिके अनुसार) “अधोक्षज' कहलाते हैं। वे नरों (जीवात्माओं)-के अयन (आश्रय) हैं, इसलिये उन्हें “नारायण” भी कहते हैं

Sañjaya said: Krishna never falls downward and is never diminished; therefore, by the etymology “adhō na kṣīyate jātu,” he is called Adhokṣaja. And because he is the āyana—the refuge—of the nara (living souls), he is also remembered as Nārāyaṇa.

अधःdownwards/below
अधः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootअधस्
Formअव्यय (स्थान/दिशा-वाचक)
not
:
TypeIndeclinable
Root
Formनिषेध-अव्यय
क्षीयतेdecays/diminishes
क्षीयते:
TypeVerb
Rootक्षि (क्षीयते)
Formलट्, प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद (कर्तरि प्रयोग)
जातुever/at any time
जातु:
TypeIndeclinable
Rootजातु
Formकाल/नित्यत्व-वाचक अव्यय
यस्मात्from which/therefore (since)
यस्मात्:
Apadana
TypePronoun
Rootयद्
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन
तस्मात्therefore/from that
तस्मात्:
Apadana
TypePronoun
Rootतद्
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन
अधोक्षजःAdhokṣaja (a name of Viṣṇu/Kṛṣṇa)
अधोक्षजः:
Karta
TypeNoun
Rootअधोक्षज
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
नराणाम्of men/of beings
नराणाम्:
TypeNoun
Rootनर
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
अयनात्from being the refuge/abode (ayana)
अयनात्:
Apadana
TypeNoun
Rootअयन
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन
and/also
:
TypeIndeclinable
Root
Formसमुच्चय-अव्यय
अपिalso/even
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
Formसम्भावना/समुच्चय-अव्यय
ततःtherefore/from that
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः
Formतस्मात्-अर्थे अव्यय (हेतु/अनन्तर)
नारायणःNārāyaṇa
नारायणः:
Karta
TypeNoun
Rootनारायण
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
स्मृतःis called/is remembered as
स्मृतः:
TypeVerb
Rootस्मृ (स्मृत)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

संजय उवाच