Varṇa-dharma and Rājadharma: Yudhiṣṭhira’s Inquiry and Bhīṣma’s Normative Outline (वर्णधर्म-राजधर्म-प्रश्नोत्तरम्)
कल्पना विविधाश्वापि नूनागरथवाजिनाम् । व्यूहाश्नव विविधाभिख्या विचित्र युद्धकौशलम्,सेनाको पुष्ट करनेवाले अनेक प्रकारके योग, हाथी, घोड़ा, रथ और मनुष्य-सेनाकी भाँति-भाँतिकी व्यूह-रचना, नाना प्रकारके युद्धकौशल, जैसे ऊपर उछल जाना, नीचे झुककर अपनेको बचा लेना, सावधान होकर भलीभाँति युद्ध करना, कुशलतापूर्वक वहाँसे निकल भागना--इन सब उपायोंका भी इस ग्रन्थमें वर्णन है। भरतश्रेष्ठ! शस्त्रोंके संरक्षण और प्रयोगके ज्ञानका भी उसमें उल्लेख है
kalpanā vividhāś cāpi nūnā gaja-ratha-vājinām | vyūhāś caiva vividhākhyā vicitraṁ yuddha-kauśalam ||
Bhīṣma said: “This treatise also describes many kinds of tactical devices for strengthening an army—arrangements involving elephants, chariots, horses, and infantry; numerous named battle-formations; and varied, ingenious skills of warfare: leaping aside, ducking low to save oneself, fighting with alert discipline, and withdrawing skillfully from danger. It further sets forth knowledge for the safeguarding and proper employment of weapons.”
भीष्म उवाच