Varṇa-lakṣaṇa and Ātma-saṃyama (Marks of Social Conduct and Self-Restraint) | वर्णलक्षणम् एवं आत्मसंयमः
उपतिष्ठति तिष्ठन्तं गच्छन्तमनुगच्छति । करोति कुर्वत: कर्म च्छायेवानुविधीयते,जिस-जिस मनुष्यने जैसा कर्म किया है, वह उसके पीछे लगा रहता है। यदि कर्ता पुरुष शीघ्रतापूर्वक दौड़ता है तो वह भी उतनी ही तेजीके साथ उसके पीछे जाता है। जब वह सोता है तो उसका कर्मफल भी उसके साथ ही सो जाता है। जब वह खड़ा होता है तो वह भी पास ही खड़ा रहता है और जब मनुष्य चलता है तो उसके पीछे-पीछे वह भी चलने लगता है। इतना ही नहीं, कोई कार्य करते समय भी कर्म-संस्कार उसका साथ नहीं छोड़ता। सदा छायाके समान पीछे लगा रहता है
upatiṣṭhati tiṣṭhantaṃ gacchantam anugacchati | karoti kurvataḥ karma chāyevānuvidhīyate ||
Bhīṣma said: Karma follows a person like a shadow. When one stands, it stands close by; when one walks, it walks behind; when one acts, it acts in step with the doer. In every posture and movement, the consequences and impressions of one’s deeds do not abandon the agent, but remain inseparably attendant—just as a shadow never leaves its bearer.
भीष्म उवाच