Shloka 42
Duryodhana-patana-anuśocana
The Fall of Duryodhana and the Contest of Restraint
Devanagari script
ततो मुहूर्तमाश्चस्य दुर्योधनमुपस्थितम् । वेगेनाभ्यपतद् राजन् भीमसेन: प्रतापवान्
Transliteration
tato muhūrtam āścarya duryodhanam upasthitam | vegena abhyapatad rājan bhīmasenaḥ pratāpavān |
Translation
Then, after a brief moment of astonishment at Duryodhana standing before him, mighty Bhīmasena—full of prowess—rushed upon him with irresistible speed, O King.
Word by Word
ततःthen, thereafter
ततः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootततः (तद्-प्रातिपदिकात् अव्यय)
Formअव्यय
मुहूर्तम्for a moment
मुहूर्तम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootमुहूर्त
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
आश्वस्यhe took breath / recovered
आश्वस्य:
TypeVerb
Rootआ-श्वस् (धातु)
Formलुङ् (अorist), प्रथमपुरुष, एकवचन
दुर्योधनम्Duryodhana
दुर्योधनम्:
Karma
TypeNoun
Rootदुर्योधन
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
उपस्थितम्standing near / present
उपस्थितम्:
TypeAdjective
Rootउप-स्था (धातु) → उपस्थित (कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (दुर्योधनम् इति विशेषणम्)
वेगेनwith speed, swiftly
वेगेन:
Karana
TypeNoun
Rootवेग
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
अभ्यपतत्rushed upon / sprang at
अभ्यपतत्:
TypeVerb
Rootअभि-पत् (धातु)
Formलङ् (imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन
राजन्O king
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन्
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
भीमसेनःBhimasena
भीमसेनः:
Karta
TypeNoun
Rootभीमसेन
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
प्रतापवान्mighty, valorous
प्रतापवान्:
TypeAdjective
Rootप्रतापवत्
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (भीमसेनः इति विशेषणम्)
Speaker
वायुदेव उवाच
Characters & Entities
D
DuryodhanaB
Bhīmasena (Bhīma)V
Vāyudeva (as speaker)R
rājan (the addressed king)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes