Shloka 14

विश्वरूप: स्वरूपश्ष विरूपो5थ महाशिरा: । दशग्रीवक्ष॒ वाली च मेघवासा दशावर:,विरोचनपुत्र राजा बलि, पृथ्वीविजयी नरकासुर, प्रह्मद, विप्रचित्ति, कालखंज दानव, सुहनु, दुर्मुख, शंख, सुमना, सुमति, घटोदर, महापार्श्व, क्रथन, पिठर, विश्वरूप, स्वरूप, विरूप, महाशिरा, दशमुख रावण, वाली, मेघवासा, दशावर, टिट्टिभ, विटभूत, संहाद तथा इन्द्रतापन आदि सभी दैत्यों और दानवोंके समुदाय मनोहर कुण्डल, सुन्दर हार, किरीट तथा दिव्य वस्त्राभूषण धारण किये उस सभामें धर्मपाशधारी महात्मा वरुणदेवकी सदा उपासना करते हैं। वे सभी दैत्य वरदान पाकर शौर्यसम्पन्न हो मृत्युरहित हो गये हैं। उनका चरित्र एवं व्रत बहुत उत्तम है

nārada uvāca | viśvarūpaḥ svarūpaś ca virūpo ’tha mahāśirāḥ | daśagrīvaś ca vālī ca meghavāsā daśāvaraḥ | virocanaputro rājā baliḥ pṛthvīvijayī narakāsuraḥ prahrādaḥ vipracittiḥ kālakhañja-dānavaḥ suhanur durmukhaḥ śaṅkhaḥ sumanāḥ sumatiḥ ghaṭodaraḥ mahāpārśvaḥ krathanaḥ piṭharaḥ | ity-ete sarve daityadānavasaṅghā manohara-kuṇḍala-sundara-hāra-kirīṭa-divya-vastrābharaṇa-dhāriṇaḥ sabhāyāṃ dharmapāśadharaṃ mahātmānaṃ varuṇadevaṃ sadopāsate | te sarve varadānāt śauryasampannā mṛtyurahita-bhūtāḥ | teṣāṃ caritraṃ ca vrataṃ ca paramottamam |

Narada said: There in that assembly are gathered hosts of Daityas and Danavas—Viśvarūpa, Svarūpa, Virūpa, Mahāśiras; Daśagrīva (Rāvaṇa), Vālī, Meghavāsa, Daśāvara; King Bali, son of Virocana; the earth-conqueror Narakāsura; Prahlāda; Vipracitti; the Danava Kālakhañja; Suhanu, Durmukha, Śaṅkha, Sumanas, Sumati, Ghaṭodara, Mahāpārśva, Krathana, Piṭhara, and others. Adorned with charming earrings, splendid garlands, crowns, and divine garments and ornaments, they continually worship the great-souled god Varuṇa, who bears the noose of dharma. Having obtained boons, they are endowed with valor and have become free from death; their conduct and their vowed observances are described as exceedingly excellent.

विश्व-रूपःViśvarūpa (one of many forms / named being)
विश्व-रूपः:
Karta
TypeNoun
Rootविश्वरूप
FormMasculine, Nominative, Singular
स्व-रूपःSvarūpa (named being / 'own-form')
स्व-रूपः:
Karta
TypeNoun
Rootस्वरूप
FormMasculine, Nominative, Singular
वि-रूपःVirūpa (named being / 'deformed')
वि-रूपः:
Karta
TypeNoun
Rootविरूप
FormMasculine, Nominative, Singular
अथand then / also
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ
महा-शिराःMahāśirā (named being / 'great-headed')
महा-शिराः:
Karta
TypeNoun
Rootमहाशिरस्
FormMasculine, Nominative, Singular
दश-ग्रीवःDaśagrīva (ten-necked; Rāvaṇa-epithet)
दश-ग्रीवः:
Karta
TypeNoun
Rootदशग्रीव
FormMasculine, Nominative, Singular
वालीVālī (named being)
वाली:
Karta
TypeNoun
Rootवालिन्/वालि
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
मेघ-वासाःMeghavāsā (cloud-dweller; named being)
मेघ-वासाः:
Karta
TypeNoun
Rootमेघवासा
FormMasculine, Nominative, Singular
दश-आवरःDaśāvara (named being; 'ten-protective/covering')
दश-आवरः:
Karta
TypeNoun
Rootदशावर
FormMasculine, Nominative, Singular
विरोचन-पुत्रःson of Virocana
विरोचन-पुत्रः:
Karta
TypeNoun
Rootविरोचनपुत्र
FormMasculine, Nominative, Singular
राजाking
राजा:
Karta
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Nominative, Singular
बलिःBali (named king)
बलिः:
Karta
TypeNoun
Rootबलि
FormMasculine, Nominative, Singular
पृथ्वी-विजयीconqueror of the earth
पृथ्वी-विजयी:
Karta
TypeAdjective
Rootपृथ्वीविजयिन्
FormMasculine, Nominative, Singular
नरक-असुरःNarakāsura (named asura)
नरक-असुरः:
Karta
TypeNoun
Rootनरकासुर
FormMasculine, Nominative, Singular
प्रह्रादःPrahlāda (named daitya)
प्रह्रादः:
Karta
TypeNoun
Rootप्रह्राद
FormMasculine, Nominative, Singular
विप्रचित्तिःVipracitti (named daitya)
विप्रचित्तिः:
Karta
TypeNoun
Rootविप्रचित्ति
FormMasculine, Nominative, Singular
काल-खञ्जःKālakhāñja (named dānava)
काल-खञ्जः:
Karta
TypeNoun
Rootकालखञ्ज
FormMasculine, Nominative, Singular
दानवःdānava (demon)
दानवः:
Karta
TypeNoun
Rootदानव
FormMasculine, Nominative, Singular
सुहनुःSuhanu (named being)
सुहनुः:
Karta
TypeNoun
Rootसुहनु
FormMasculine, Nominative, Singular
दुर्मुखःDurmukha (named being / 'evil-faced')
दुर्मुखः:
Karta
TypeNoun
Rootदुर्मुख
FormMasculine, Nominative, Singular
शङ्खःŚaṅkha (named being / conch)
शङ्खः:
Karta
TypeNoun
Rootशङ्ख
FormMasculine, Nominative, Singular
सुमनाःSumanā (named being / 'good-minded')
सुमनाः:
Karta
TypeNoun
Rootसुमनस्
FormMasculine, Nominative, Singular
सुमतिःSumati (named being / good intellect)
सुमतिः:
Karta
TypeNoun
Rootसुमति
FormFeminine, Nominative, Singular
घट-उदरःGhaṭodara (pot-bellied; named being)
घट-उदरः:
Karta
TypeNoun
Rootघटोदर
FormMasculine, Nominative, Singular
महा-पार्श्वःMahāpārśva (named being / 'broad-sided')
महा-पार्श्वः:
Karta
TypeNoun
Rootमहापार्श्व
FormMasculine, Nominative, Singular
क्रथनःKrathana (named being)
क्रथनः:
Karta
TypeNoun
Rootक्रथन
FormMasculine, Nominative, Singular
पिठरःPiṭhara (named being)
पिठरः:
Karta
TypeNoun
Rootपिठर
FormMasculine, Nominative, Singular
दश-मुखःDaśamukha (ten-faced; Rāvaṇa-epithet)
दश-मुखः:
Karta
TypeNoun
Rootदशमुख
FormMasculine, Nominative, Singular
रावणःRāvaṇa
रावणः:
Karta
TypeNoun
Rootरावण
FormMasculine, Nominative, Singular
टिट्टिभःTiṭṭibha (named being)
टिट्टिभः:
Karta
TypeNoun
Rootटिट्टिभ
FormMasculine, Nominative, Singular
विट-भूतःViṭabhūta (named being)
विट-भूतः:
Karta
TypeNoun
Rootविटभूत
FormMasculine, Nominative, Singular
संहादःSaṃhāda (named being)
संहादः:
Karta
TypeNoun
Rootसंहाद
FormMasculine, Nominative, Singular
तथाlikewise / also
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
इन्द्र-तापनःIndratāpana (tormentor of Indra; named being)
इन्द्र-तापनः:
Karta
TypeNoun
Rootइन्द्रतापन
FormMasculine, Nominative, Singular
आदयःand others (etc.)
आदयः:
TypeIndeclinable
Rootआदि
सर्वेall
सर्वे:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्व
FormMasculine, Nominative, Plural
दैत्य-दानव-समूहाःassemblies of daityas and dānavas
दैत्य-दानव-समूहाः:
Karta
TypeNoun
Rootदैत्यदानवसमूह
FormMasculine, Nominative, Plural
मनोहर-कुण्डल-धारिणःwearing charming earrings
मनोहर-कुण्डल-धारिणः:
Karta
TypeAdjective
Rootमनोहरकुण्डलधारिन्
FormMasculine, Nominative, Plural
सुन्दर-हार-किरीट-धारिणःwearing beautiful garlands and crowns
सुन्दर-हार-किरीट-धारिणः:
Karta
TypeAdjective
Rootसुन्दरहारकिरीटधारिन्
FormMasculine, Nominative, Plural
दिव्य-वस्त्र-आभूषण-धारिणःwearing divine clothes and ornaments
दिव्य-वस्त्र-आभूषण-धारिणः:
Karta
TypeAdjective
Rootदिव्यवस्त्राभूषणधारिन्
FormMasculine, Nominative, Plural
सभायाम्in the assembly hall
सभायाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसभा
FormFeminine, Locative, Singular
धर्म-पाश-धारिणःof the bearer of the noose of dharma
धर्म-पाश-धारिणः:
TypeAdjective
Rootधर्मपाशधारिन्
FormMasculine, Genitive, Singular
महात्मनःof the great-souled
महात्मनः:
TypeAdjective
Rootमहात्मन्
FormMasculine, Genitive, Singular
वरुण-देवस्यof Varuṇa-deva
वरुण-देवस्य:
TypeNoun
Rootवरुणदेव
FormMasculine, Genitive, Singular
सदाalways
सदा:
TypeIndeclinable
Rootसदा
उपासनाworship / attendance
उपासना:
Karma
TypeNoun
Rootउपासना
FormFeminine, Accusative, Singular
कुर्वन्तिthey do / perform
कुर्वन्ति:
TypeVerb
Rootकृ
FormPresent, Third, Plural, Parasmaipada
तेthey
ते:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Plural
सर्वेall
सर्वे:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्व
FormMasculine, Nominative, Plural
दैत्याःdaityas
दैत्याः:
Karta
TypeNoun
Rootदैत्य
FormMasculine, Nominative, Plural
वर-दानम्a boon (grant)
वर-दानम्:
Karma
TypeNoun
Rootवरदान
FormNeuter, Accusative, Singular
प्राप्यhaving obtained
प्राप्य:
TypeVerb
Rootप्र-आप्
FormLyap (absolutive/gerund)
शौर्य-सम्पन्नाःendowed with valor
शौर्य-सम्पन्नाः:
Karta
TypeAdjective
Rootशौर्यसम्पन्न
FormMasculine, Nominative, Plural
मृत्यु-रहिताःfree from death / deathless
मृत्यु-रहिताः:
Karta
TypeAdjective
Rootमृत्युरहित
FormMasculine, Nominative, Plural
अभवन्became
अभवन्:
TypeVerb
Rootभू
FormImperfect, Third, Plural, Parasmaipada
तेषाम्of them
तेषाम्:
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Genitive, Plural
चरित्रम्conduct / story
चरित्रम्:
Karta
TypeNoun
Rootचरित्र
FormNeuter, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
व्रतम्vow / observance
व्रतम्:
Karta
TypeNoun
Rootव्रत
FormNeuter, Nominative, Singular
अति-उत्तमम्very excellent
अति-उत्तमम्:
Karta
TypeAdjective
Rootअत्युत्तम
FormNeuter, Nominative, Singular
अस्तिis
अस्ति:
TypeVerb
Rootअस्
FormPresent, Third, Singular, Parasmaipada

नारद उवाच

N
Nārada
V
Varuṇa
V
Viśvarūpa
S
Svarūpa
V
Virūpa
M
Mahāśiras
D
Daśagrīva (Rāvaṇa)
V
Vālī
M
Meghavāsa
D
Daśāvara
B
Bali
V
Virocana
N
Narakāsura
P
Prahlāda
V
Vipracitti
K
Kālakhañja
S
Suhanu
D
Durmukha
Ś
Śaṅkha
S
Sumanas
S
Sumati
G
Ghaṭodara
M
Mahāpārśva
K
Krathana
P
Piṭhara
S
Sabhā (assembly hall)
D
Dharmapāśa (Varuṇa’s noose)

Educational Q&A

Even beings famed for power and opposition to the gods are portrayed as bound to a moral-cosmic order: they revere Varuṇa, the wielder of the ‘noose of dharma’. The verse links true standing not merely to strength or boons, but to disciplined vows (vrata) and regulated conduct (caritra) under dharma.

Nārada describes a section of the wondrous assembly where numerous Daityas and Danavas, richly adorned, are present. They continually worship Varuṇa in that hall, and Nārada notes that by boons they have become valorous and deathless, with exemplary observances.