Previous Verse
Next Verse

Shloka 67

Adhyāya 45 — Duryodhana’s Distress, Śakuni’s Counsel, and the Summons for Dyūta

गते द्वारवतीं कृष्णे सात्वतप्रवरे नूप,राजन! यदुवंशशिरोमणि श्रीकृष्णके द्वारका चले जानेपर भी राजा दुर्योधन तथा सुबलपुत्र शकुनि--ये दोनों नरश्रेष्ठ उस दिव्य सभाभवनमें ही रहे

gate dvāravatīṁ kṛṣṇe sātvata-pravare nṛpa, rājan! yaduvaṁśa-śiromaṇi śrī-kṛṣṇe dvārakāṁ cale jāne’pi rājā duryodhanaḥ saubala-putraḥ śakuniś ca—etau dvau nara-śreṣṭhau tasmin divye sabhā-bhavane eva remāte.

Vaiśampāyana said: When Kṛṣṇa—the foremost of the Sātvatas, the crest-jewel of the Yadu line—had departed for Dvāravatī, O king, even after Śrī Kṛṣṇa set out for Dvārakā, King Duryodhana and Śakuni, the son of Subala—those two best of men—remained there in that very divine hall of assembly.

गतेwhen (he) had gone
गते:
Adhikarana
TypeVerb
Rootगम्
Formक्त, Masculine, Locative, Singular
द्वारवतीम्to Dvāravatī
द्वारवतीम्:
Karma
TypeNoun
Rootद्वारवती
FormFeminine, Accusative, Singular
कृष्णेwhen Kṛṣṇa (was gone)
कृष्णे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootकृष्ण
FormMasculine, Locative, Singular
सात्वतof the Sātvatas (Yādavas)
सात्वत:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसात्वत
FormMasculine, Genitive, Plural
प्रवरेin the foremost (one)
प्रवरे:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootप्रवर
FormMasculine, Locative, Singular
नृपO king
नृप:
Adhikarana
TypeNoun
Rootनृप
FormMasculine, Vocative, Singular
राजन्O king
राजन्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Vocative, Singular
यदुof the Yadus
यदु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootयदु
FormMasculine, Genitive, Plural
वंशof the lineage
वंश:
Adhikarana
TypeNoun
Rootवंश
FormMasculine, Genitive, Singular
शिरोमणिthe crest-jewel (chief)
शिरोमणि:
Karta
TypeNoun
Rootशिरोमणि
FormMasculine, Nominative, Singular
श्रीauspicious, venerable (honorific)
श्री:
Adhikarana
TypeNoun
Rootश्री
FormFeminine, Nominative, Singular
कृष्णकेwhen Kṛṣṇa (had gone)
कृष्णके:
Adhikarana
TypeNoun
Rootकृष्ण
FormMasculine, Locative, Singular
द्वारकाto Dvārakā
द्वारका:
Karma
TypeNoun
Rootद्वारका
FormFeminine, Accusative, Singular
चलेwent
चले:
Karta
TypeVerb
Rootचल्
FormPerfect/Periphrastic past (contextual), Third, Singular
जानेon going (gloss)
जाने:
Adhikarana
TypeVerb
Rootजा (गम्)
Formल्यप्/तुमुन्-प्रयोग (Hindi gloss influence)
परम्after
परम्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootपर
अपिalso, even
अपि:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootअपि
राजाking (Duryodhana)
राजा:
Karta
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Nominative, Singular
दुर्योधनःDuryodhana
दुर्योधनः:
Karta
TypeNoun
Rootदुर्योधन
FormMasculine, Nominative, Singular
तथाand also, likewise
तथा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतथा
सुबलof Subala
सुबल:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसुबल
FormMasculine, Genitive, Singular
पुत्रःson
पुत्रः:
Karta
TypeNoun
Rootपुत्र
FormMasculine, Nominative, Singular
शकुनिःŚakuni
शकुनिः:
Karta
TypeNoun
Rootशकुनि
FormMasculine, Nominative, Singular
एतेthese two
एते:
Karta
TypePronoun
Rootएतद्
FormMasculine, Nominative, Dual
उभौboth
उभौ:
Karta
TypePronoun
Rootउभ
FormMasculine, Nominative, Dual
नरof men
नर:
Adhikarana
TypeNoun
Rootनर
FormMasculine, Genitive, Plural
श्रेष्ठौthe best (two)
श्रेष्ठौ:
Karta
TypeAdjective
Rootश्रेष्ठ
FormMasculine, Nominative, Dual
दिव्येin the divine
दिव्ये:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootदिव्य
FormNeuter, Locative, Singular
सभाassembly hall
सभा:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसभा
FormFeminine, Locative, Singular
भवनेin the building
भवने:
Adhikarana
TypeNoun
Rootभवन
FormNeuter, Locative, Singular
एवindeed, just
एव:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootएव
रहेremained (gloss)
रहे:
Karta
TypeVerb
Rootस्था/वस् (contextual; Hindi gloss influence)
FormPast (gloss), Third, Dual/Plural (intended)

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
K
Kṛṣṇa
D
Dvāravatī (Dvārakā)
Y
Yadu dynasty
S
Sātvatas (Vṛṣṇis/Yādavas)
D
Duryodhana
Ś
Śakuni
S
Subala
D
divine assembly hall (Sabhā-bhavana)

Educational Q&A

The verse highlights a moral pattern in epic narrative: when a righteous stabilizing presence (Kṛṣṇa) withdraws, those motivated by envy and manipulation (Duryodhana and Śakuni) remain to exploit the situation. It subtly warns that ethical order in governance depends not only on power and splendor but on the character guiding decisions.

After Kṛṣṇa leaves for Dvārakā, Duryodhana and Śakuni do not depart; they stay behind in the magnificent assembly hall. Their lingering signals continued fascination with the hall’s grandeur and, more importantly, sets the stage for further plotting connected with the court and the coming conflict.