Previous Verse
Next Verse

Shloka 23

Śiśupāla-vākya: Bhīṣma-nindā and the ‘Haṃsa’ Exemplum (शिशुपालवाक्यम् — भीष्मनिन्दा, हंसदृष्टान्तः)

कृष्ण एव हि लोकानामुत्पत्तिरपि चाप्यय: । कृष्णस्य हि कृते विश्वमिदं भूतं चराचरम्‌,भगवान्‌ श्रीकृष्ण ही सम्पूर्ण जगत्‌की उत्पत्ति और प्रलयके स्थान हैं। यह सारा चराचर विश्व इन्हींके लिये प्रकट हुआ है

kṛṣṇa eva hi lokānām utpattir api cāpyayaḥ | kṛṣṇasya hi kṛte viśvam idaṃ bhūtaṃ carācaram ||

Bhīṣma declares that Kṛṣṇa alone is the source from which all worlds arise and the final refuge into which they dissolve. This entire moving and unmoving universe has manifested with Him as its ultimate purpose and ground.

कृष्णःKrishna
कृष्णः:
Karta
TypeNoun
Rootकृष्ण (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
एवindeed/only
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
हिfor/indeed
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
लोकानाम्of the worlds/people
लोकानाम्:
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive, Plural
उत्पत्तिःorigin/creation
उत्पत्तिः:
TypeNoun
Rootउत्पत्ति (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Singular
अपिalso/even
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
and
:
TypeIndeclinable
Root
अप्ययःdissolution/withdrawal (pralaya)
अप्ययः:
TypeNoun
Rootअप्यय (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
कृष्णस्यof Krishna
कृष्णस्य:
TypeNoun
Rootकृष्ण (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive, Singular
हिindeed
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
कृतेfor the sake of (in the purpose of)
कृते:
Adhikarana
TypeNoun
Rootकृत (कृ धातु, क्त-प्रत्यय; प्रातिपदिक)
FormNeuter, Locative, Singular
विश्वम्the universe
विश्वम्:
Karta
TypeNoun
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative, Singular
इदम्this
इदम्:
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative, Singular
भूतम्become/come into being
भूतम्:
TypeAdjective
Rootभूत (भू धातु, क्त-प्रत्यय; प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative, Singular
चराचरम्moving and unmoving (all beings)
चराचरम्:
TypeAdjective
Rootचराचर (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative, Singular

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma
K
Kṛṣṇa
L
lokāḥ (the worlds)
V
viśva (the universe)