Shloka 20
Karṇa-parva Adhyāya 20 — Yudhiṣṭhira–Duryodhana Encounter and Escalation of Arms
Devanagari script
ततः कर्णों द्विषत्सेनां शरवर्षविलोडयन् | विजगाहाण्डजाकीर्णा पद्मिनीमिव यूथप:
Translation
Then Karṇa, churning the hostile host with a rain of arrows, plunged into its midst—like the lordly leader of elephants entering a lotus lake thronged with birds and stirring it into turmoil.
Word by Word
ततःthen, thereafter
ततः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootततः (तद्-प्रातिपदिकात् अव्यय)
Formअव्यय
कर्णःKarna
कर्णः:
Karta
TypeNoun
Rootकर्ण
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
द्विषत्-सेनाम्the enemy army
द्विषत्-सेनाम्:
Karma
TypeNoun
Rootद्विषत् + सेना
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
शर-वर्ष-विलोडयन्churning/agititating (it) with a shower of arrows
शर-वर्ष-विलोडयन्:
Karta
TypeVerb
Rootवि + लुड् (लोडने) → विलोडयत् (शतृ) ; उपपद: शर-वर्ष
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; वर्तमानकालिक कृदन्त (शतृ)
विजगाहentered, plunged into
विजगाह:
Karta
TypeVerb
Rootवि + गाह् (प्रवेशने)
Formलिट् (परोक्शभूत/परफेक्ट), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
अण्डज-आकीर्णाम्filled with birds (egg-born creatures)
अण्डज-आकीर्णाम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअण्डज + आकीर्ण (कृदन्त/विशेषण)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
पद्मिनीम्a lotus-pond
पद्मिनीम्:
Karma
TypeNoun
Rootपद्मिनी
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
इवlike, as if
इव:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootइव
Formअव्यय
यूथपःa herd-leader (elephant leader)
यूथपः:
Karta
TypeNoun
Rootयूथप
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
Speaker
संजय उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes