Shloka 19
Droṇa-parva Adhyāya 53: Arjuna’s Jayadratha-vadha Pratijñā and Droṇa’s Protective Vyūha (शकटा-पद्म व्यूहः)
Devanagari script
सा निःसृत्य तथा खेभ्यो दक्षिणां दिशमाश्रिता । स्मयमाना च सावेक्ष्य देवी विश्वेश्वरावुभी,वह उनकी इन्द्रियोंसे निकलकर दक्षिण दिशामें खड़ी हुई और उन दोनों देवताओं एवं जगदीश्वरोंकी ओर देखकर मन्द-मन्द मुसकराने लगी
Transliteration
sā niḥsṛtya tathā khebhyo dakṣiṇāṃ diśam āśritā | smayamānā ca sāvekṣya devī viśveśvarāv ubhī ||
Translation
Having thus emerged from their senses, the Goddess took her stand in the southern direction. Smiling gently, she looked toward both those deities—lords of the universe—with calm, knowing composure.
Word by Word
साshe
सा:
Karta
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
निःसृत्यhaving come out
निःसृत्य:
Karta
TypeVerb
Rootनि√सृ (सृ गतौ)
Formल्यप् (क्त्वान्त/अव्ययीभाव-भावे), कर्तरि, पूर्वकालिक क्रिया (absolutive)
तथाthus, in that manner
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
खेभ्यःfrom the senses (lit. from the 'khas'/sense-organs)
खेभ्यः:
Apadana
TypeNoun
Rootख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, बहुवचन
दक्षिणाम्southern
दक्षिणाम्:
TypeAdjective
Rootदक्षिण (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
दिशम्direction
दिशम्:
Karma
TypeNoun
Rootदिश् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
आश्रिताhaving resorted to / having taken (a position)
आश्रिता:
Karta
TypeVerb
Rootआ√श्रि (श्रि सेवायाम्/आश्रये)
Formक्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
स्मयमानाsmiling
स्मयमाना:
Karta
TypeVerb
Rootस्मि (स्मयने) / स्मय (प्रातिपदिक as present participle base)
Formशतृ (वर्तमान कृदन्त, परस्मैपदी-धातु), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
सावेक्ष्यhaving looked at, having glanced at
सावेक्ष्य:
Karta
TypeVerb
Rootस√ईक्ष् (ईक्ष् दर्शने) with अव-उपसर्ग
Formल्यप् (क्त्वान्त/अव्ययीभाव-भावे), कर्तरि, पूर्वकालिक क्रिया (absolutive)
देवीthe goddess
देवी:
Karta
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
विश्वेश्वरौthe two lords of the universe
विश्वेश्वरौ:
Karma
TypeNoun
Rootविश्व-ईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, द्विवचन
उभौboth
उभौ:
Karma
TypeAdjective
Rootउभ (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, द्विवचन
Speaker
नारद उवाच
Characters & Entities
N
NāradaD
Devī (the Goddess)T
two deities referred to as Viśveśvarau (lords of the universe)D
Dakṣiṇā diś (southern direction)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes