Shloka 5

(विक्रीडितं रणे तेन निघ्नता वै परान्‌ वरान्‌ ।) यस्य शूरा महेष्वासा: प्रत्यनीकगता रणे । प्रभग्ना विनिवर्तन्ते कृतास्त्रा युद्धदुर्मदा:,“उसने रणक्षेत्रमें प्रमुख-प्रमुख शत्रुवीरोंका वध करते हुए अद्भुत रणक्रीडा की थी। युद्धमें उसके सामने जानेपर शत्रुपक्षके अस्त्रविद्याविशारद युद्धदुर्मद और महान धनुर्धर शूरवीर भी हतोत्साह हो भाग खड़े होते थे

yasya śūrā maheṣvāsāḥ pratyanīka-gatā raṇe | prabhagnā vinivartante kṛtāstrā yuddha-durmadāḥ ||

Sañjaya said: Even those heroes who were great bowmen—masters of weapons and swollen with the pride of battle—when they advanced to face him in the fight, were shattered and turned back in retreat.

विक्रीडितम्sporting feat, play (in battle)
विक्रीडितम्:
Karma
TypeNoun
Rootविक्रीडित (वि+क्रीड्)
FormNeuter, Accusative, Singular
रणेin battle
रणे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootरण
FormMasculine, Locative, Singular
तेनby him
तेन:
Karana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Singular
निघ्नताwhile slaying
निघ्नता:
Karana
TypeVerb
Rootनिघ्नत् (नि+हन्)
FormMasculine, Instrumental, Singular
वैindeed
वै:
TypeIndeclinable
Rootवै
परान्enemies, opponents
परान्:
Karma
TypeNoun
Rootपर
FormMasculine, Accusative, Plural
वरान्excellent, foremost
वरान्:
Karma
TypeAdjective
Rootवर
FormMasculine, Accusative, Plural
यस्यwhose
यस्य:
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
शूराःheroes, warriors
शूराः:
Karta
TypeNoun
Rootशूर
FormMasculine, Nominative, Plural
महेष्वासाःgreat bowmen
महेष्वासाः:
Karta
TypeNoun
Rootमहेष्वास
FormMasculine, Nominative, Plural
प्रत्यनीकगताःhaving gone to face (him), having advanced against (him)
प्रत्यनीकगताः:
Karta
TypeAdjective
Rootप्रत्यनीकगत
FormMasculine, Nominative, Plural
रणेin battle
रणे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootरण
FormMasculine, Locative, Singular
प्रभग्नाःbroken, routed
प्रभग्नाः:
Karta
TypeAdjective
Rootप्रभग्न (प्र+भञ्ज्/भङ्ग्)
FormMasculine, Nominative, Plural
विनिवर्तन्तेthey turn back, retreat
विनिवर्तन्ते:
TypeVerb
Rootवि+नि+वृत्
FormPresent, Third, Plural, Atmanepada
कृतास्त्राःtrained in weapons, skilled in weaponry
कृतास्त्राः:
Karta
TypeAdjective
Rootकृतास्त्र
FormMasculine, Nominative, Plural
युद्धदुर्मदाःarrogant in battle, battle-maddened
युद्धदुर्मदाः:
Karta
TypeAdjective
Rootयुद्धदुर्मद
FormMasculine, Nominative, Plural

संजय उवाच

S
Sañjaya
E
enemy warriors (opposing side)
M
maheṣvāsa (great bowmen)
A
astra (weapons/weapon-lore)
R
raṇa (battlefield)

Educational Q&A

The verse highlights how pride in strength and technical mastery (kṛtāstra, yuddha-durmada) can collapse when confronted by superior resolve and prowess; in war, morale and steadiness often decide outcomes as much as skill.

Sañjaya describes a warrior so formidable that even expert, confident enemy archers who advance to face him are broken and retreat from the battlefield.