Previous Verse
Next Verse

Shloka 12

Kṛṣṇa-vīrya-kathana

Dhṛtarāṣṭra’s appraisal of Vāsudeva’s deeds

जो मदकी धारा बहानेवाले, हथिनीके साथ समागमके समय आये हुए विपक्षी हाथीपर आक्रमण करनेवाले तथा गजयूथपतियोंके लिये अजेय मतवाले गजराजके समान वेगशाली और पराक्रमी हैं, कौरवोंके प्रति जिनका क्रोध बढ़ा हुआ है, जिन पुरुषप्रवर वीरने रणक्षेत्रमें बहुत-से वीरोंका संहार किया है, जो महापराक्रमी, धैर्यवान्‌ एवं सत्यप्रतिज्ञ हैं और अपनी भयंकर दृष्टिसे अकेले ही दुर्योधनकी सम्पूर्ण सेनाको भस्म कर सकते हैं, जो क्रोधभरी दृष्टिसे ही शत्रुका संहार करनेमें समर्थ हैं, विजयके लिये प्रयत्नशील, अपनी मर्यादासे कभी च्युत न होनेवाले, जितेन्द्रिय तथा लोकमें विशेष सम्मानित हैं, उन प्रसन्नवदन धनुर्धर युधिष्ठिरको द्रोणाचार्यके सामने आते देख मेरे पक्षके किन शूरवीरोंने रोका था? ।। ८-- ११ || के दुष्प्रधर्ष राजानमिष्वासधरमच्युतम्‌ । समासेदुर्नरव्याप्र॑ कौन्तेयं तत्र मामका:,जो धर्मसे कभी विचलित नहीं होते हैं, उन महाधनुर्धर दुर्धर्ष वीर पुरुषसिंह कुन्तीकुमार राजा युधिष्ठिरपर मेरे किन योद्धाओंने आक्रमण किया था?

vaiśampāyana uvāca |

ke duṣpradharṣaṁ rājānam iṣvāsadharam acyutam |

samāsedur naravyāghraṁ kaunteyaṁ tatra māmakāḥ ||

Vaiśampāyana said: “Which of my warriors there advanced against that unassailable king—Kuntī’s son Yudhiṣṭhira—the tiger among men, a steadfast bearer of the bow, unwavering from dharma? In that moment, who among the Kauravas dared to confront him?”

केwhich (ones)?
के:
Karta
TypePronoun
Rootकिम्
FormMasculine, Nominative, Plural
दुष्प्रधर्षाःhard to assail / unassailable
दुष्प्रधर्षाः:
Karta
TypeAdjective
Rootदुष्प्रधर्ष
FormMasculine, Nominative, Plural
राजानम्king
राजानम्:
Karma
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Accusative, Singular
इष्वासधरम्bow-bearing (archer)
इष्वासधरम्:
Karma
TypeAdjective
Rootइष्वासधर
FormMasculine, Accusative, Singular
अच्युतम्unfailing / steadfast
अच्युतम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअच्युत
FormMasculine, Accusative, Singular
समासेदुःapproached / assailed
समासेदुः:
Karta
TypeVerb
Rootसम्-आ-√सद्
FormPerfect, 3rd, Plural, Parasmaipada
नरव्याघ्राःtiger-like men / best of men
नरव्याघ्राः:
Karta
TypeNoun
Rootनरव्याघ्र
FormMasculine, Nominative, Plural
कौन्तेयम्the son of Kunti (Yudhishthira)
कौन्तेयम्:
Karma
TypeNoun
Rootकौन्तेय
FormMasculine, Accusative, Singular
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतत्र
मामकाःmy (men) / belonging to me
मामकाः:
Karta
TypeAdjective
Rootमामक
FormMasculine, Nominative, Plural

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
Y
Yudhiṣṭhira (Kaunteya)
K
Kauravas (māmakāḥ)

Educational Q&A

The verse frames Yudhiṣṭhira’s power as inseparable from ethical steadfastness: a ruler who does not ‘fall’ from dharma becomes ‘duṣpradharṣa’—difficult to overcome. Martial strength is presented as grounded in self-control, vow-keeping, and righteousness rather than mere aggression.

In the Drona Parva battle sequence, Vaiśampāyana reports a question posed from the Kaurava perspective: when Yudhiṣṭhira advanced on the field as a formidable archer and dharma-steady king, which Kaurava warriors went forward to meet or attack him.