Shloka 25
Adhyāya 92: Irāvanta-śoka, punaḥ-pravṛttiḥ saṅgrāmasya
Arjuna’s grief and the battle’s renewed intensity
Devanagari script
कूजतां क्रन्दतां चैव स्तनतां चैव भारत । अनिशं शुश्रुवे शब्द: क्षुत्क्लिष्टानां नूगामिव,भरतनन्दन! भूखसे पीड़ित मनुष्योंकी भाँति कूजते, क्रन्दन करते और गरजते हुए योद्धाओंका शब्द निरन्तर सुनायी देता था
Transliteration
kūjatāṁ krandatāṁ caiva stanatāṁ caiva bhārata | aniśaṁ śuśruve śabdaḥ kṣut-kliṣṭānāṁ nūgām iva ||
Translation
Sañjaya said: “O Bhārata, there was heard without cease the tumult of warriors—chirping cries, wails, and thunderous roars—like the confused clamour of a multitude of people tormented by hunger.”
Word by Word
कूजताम्of (those) cooing/uttering cries
कूजताम्:
Adhikarana
TypeVerb
Rootकूज्
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान कृदन्त, पुं, षष्ठी, बहुवचन
क्रन्दताम्of (those) wailing/crying
क्रन्दताम्:
Adhikarana
TypeVerb
Rootक्रन्द्
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान कृदन्त, पुं, षष्ठी, बहुवचन
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
स्तनताम्of (those) thundering/roaring
स्तनताम्:
Adhikarana
TypeVerb
Rootस्तन्
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान कृदन्त, पुं, षष्ठी, बहुवचन
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
भारतO Bharata
भारत:
TypeNoun
Rootभारत
Formपुं, सम्बोधन, एकवचन
अनिशम्unceasingly/constantly
अनिशम्:
TypeIndeclinable
Rootअनिशम्
शुश्रुवेwas heard
शुश्रुवे:
TypeVerb
Rootश्रु
Formलिट् (परोक्शभूत/परफेक्ट), आत्मनेपद, प्रथम, एकवचन
शब्दःsound/noise
शब्दः:
Karta
TypeNoun
Rootशब्द
Formपुं, प्रथमा, एकवचन
क्षुत्क्लिष्टानाम्of those afflicted by hunger
क्षुत्क्लिष्टानाम्:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootक्षुत्क्लिष्ट
Formपुं, षष्ठी, बहुवचन
नृगाम्of men
नृगाम्:
TypeNoun
Rootनृ
Formपुं, षष्ठी, बहुवचन
इवlike/as if
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
Speaker
संजय उवाच
Characters & Entities
S
SañjayaD
Dhṛtarāṣṭra (implied by the address ‘Bhārata’)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes