Shloka 23
Mokṣa–Saṃnyāsa–Tyāga–Guṇa-Vibhāga (Renunciation, Relinquishment, and the Three Guṇas) — Mahābhārata 6, Bhīṣma-parva
Devanagari script
य एवं वेत्ति पुरुष प्रकृतिं च गुणै: सह । सर्वथा वर्तमानो5पि न स भूयो&भिजायते,इस प्रकार पुरुषको और गुणोंके सहित प्रकृतिको जो मनुष्य तत्त्वसे जानता हैः, वह सब प्रकारसे कर्तव्य-कर्म करता हुआ भी फिर नहीं जन्मता*
Transliteration
arjuna uvāca | ya evaṁ vetti puruṣaṁ prakṛtiṁ ca guṇaiḥ saha | sarvathā vartamāno 'pi na sa bhūyo 'bhijāyate ||
Translation
Arjuna said: Whoever truly understands Puruṣa and Prakṛti together with its guṇas, that person—though acting in every circumstance—does not come to birth again.
Word by Word
यःwho
यः:
Karta
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं, प्रथमा, एकवचन
एवम्thus, in this manner
एवम्:
TypeIndeclinable
Rootएवम्
वेत्तिknows
वेत्ति:
TypeVerb
Rootविद्
Formलट् (वर्तमान), प्रथम, एकवचन
पुरुषम्the person (puruṣa)
पुरुषम्:
Karma
TypeNoun
Rootपुरुष
Formपुं, द्वितीया, एकवचन
प्रकृतिम्nature (prakṛti)
प्रकृतिम्:
Karma
TypeNoun
Rootप्रकृति
Formस्त्री, द्वितीया, एकवचन
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
गुणैःwith qualities/guṇas
गुणैः:
Karana
TypeNoun
Rootगुण
Formपुं, तृतीया, बहुवचन
सहtogether with
सह:
TypeIndeclinable
Rootसह
सर्वथाin every way
सर्वथा:
TypeIndeclinable
Rootसर्वथा
वर्तमानःexisting/acting, being engaged
वर्तमानः:
Karta
TypeAdjective
Rootवर्तमान (वृत् धातु से वर्तमान-प्रत्ययान्त)
Formपुं, प्रथमा, एकवचन
अपिeven, although
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
सःhe
सः:
Karta
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं, प्रथमा, एकवचन
भूयःagain, once more
भूयः:
TypeIndeclinable
Rootभूयस्/भूयः
अभिजायतेis born again, comes into existence again
अभिजायते:
TypeVerb
Rootअभि + जन्
Formलट् (वर्तमान), प्रथम, एकवचन, आत्मनेपद
Speaker
अजुन उवाच
Characters & Entities
A
ArjunaP
puruṣaP
prakṛtiG
guṇasVerse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes