Shloka 38
Puruṣottama-yoga
The Discipline of the Supreme Person) — Chapter 15 (Bhagavadgītā
Devanagari script
त्वमादिदेव: पुरुष: पुराण- स्त्वमस्य विश्वस्य परं निधानम् | वेत्तासि वेद्यं च परं च धाम त्वया तत॑ विश्वमनन्तरूप,आप आदिदेव और सनातन पुरुष हैं, आप इस जगत्के परम आश्रय और जाननेवाले* तथा जाननेयोग्य* और परम धामः हैं। हे अनन्तरूप*! आपसे यह सब जगत् व्याप्त अर्थात् परिपूर्ण हैः
Translation
“You are the primal God, the ancient Puruṣa; You are the supreme refuge of this universe. You are the knower and what is to be known, and the highest abode. O You of infinite forms, by You this whole world is pervaded and filled.”
Word by Word
त्वम्you
त्वम्:
Karta
TypeNoun
Rootयुष्मद्
Form—, प्रथमा, एकवचन
आदि-देवःthe primordial god
आदि-देवः:
Karta
TypeNoun
Rootआदि-देव
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
पुरुषःPerson (Supreme Being)
पुरुषः:
Karta
TypeNoun
Rootपुरुष
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
पुराणःancient, eternal
पुराणः:
Karta
TypeAdjective
Rootपुराण
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
त्वम्you
त्वम्:
Karta
TypeNoun
Rootयुष्मद्
Form—, प्रथमा, एकवचन
अस्यof this
अस्य:
Adhikarana
TypeNoun
Rootइदम्
Form—, षष्ठी, एकवचन
विश्वस्यof the universe
विश्वस्य:
Adhikarana
TypeNoun
Rootविश्व
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
परम्supreme
परम्:
Karta
TypeAdjective
Rootपर
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
निधानम्abode, repository, refuge
निधानम्:
Karta
TypeNoun
Rootनिधान
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
वेत्तासिyou know / you are the knower
वेत्तासि:
Karta
TypeVerb
Rootविद्
Formलट् (वर्तमान), मध्यम, एकवचन
वेद्यम्that which is to be known
वेद्यम्:
Karma
TypeAdjective
Rootवेद्य
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
परम्supreme
परम्:
Karma
TypeAdjective
Rootपर
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
धामabode, supreme state
धाम:
Karma
TypeNoun
Rootधामन्
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
त्वयाby you / through you
त्वया:
Karana
TypeNoun
Rootयुष्मद्
Form—, तृतीया, एकवचन
तत्that
तत्:
Karta
TypeNoun
Rootतद्
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
विश्वम्the universe
विश्वम्:
Karta
TypeNoun
Rootविश्व
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अनन्त-रूपO one of infinite forms
अनन्त-रूप:
TypeNoun
Rootअनन्त-रूप
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
आपyou pervaded / you filled
आप:
TypeVerb
Rootआप्
Formलिट् (परोक्ष/परिपूर्ण भूत), मध्यम, एकवचन
Speaker
अजुन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Cross References
Meter (Chandas)
Sandhi Notes