Previous Verse
Next Verse

Shloka 16

Ulūpī–Citravāhinī Saṃvāda: Dhanaṃjaya-patana and Prāya-threat

परमार्चितमुच्छित्य ध्वजं सिंहं हिरण्मयम्‌ | प्रययौ पार्थमुद्दिश्य स राजा बभ्रुवाहन:,उस रथमें सब प्रकारकी युद्ध-सामग्री सजाकर रखी गयी थी। मनके समान वेगशाली घोड़े जुते हुए थे। चक्र और अन्य आवश्यक सामान भी प्रस्तुत थे। सोनेके भाण्ड उसकी शोभा बढ़ाते थे। सुवर्णसे ही उस रथका निर्माण हुआ था। उसपर सिंहके चिह्नवाली ऊँची ध्वजा फहरा रही थी। उस परम पूजित उत्तम रथपर सवार हो श्रीमान्‌ राजा बभ्रुवाहन अर्जुनका सामना करनेके लिये आगे बढ़ा

vaiśampāyana uvāca | paramārcitam ucchitya dhvajaṁ siṁhaṁ hiraṇmayam | prayayau pārtham uddiśya sa rājā babhruvāhanaḥ ||

Vaiśampāyana said: Having raised aloft a supremely honored golden banner bearing the emblem of a lion, King Babhruvāhana set forth, intent on confronting Pārtha (Arjuna). The verse underscores the solemn, royal preparation for battle—outward splendor and martial readiness directed toward a fateful encounter that tests duty, lineage, and restraint.

परम्highly, exceedingly (as object/extent)
परम्:
Karma
TypeAdjective
Rootपरम
FormNeuter, Accusative, Singular
अर्चितम्honoured, worshipped
अर्चितम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअर्च्
Formक्त, Masculine, Accusative, Singular
उच्छित्यhaving raised, after lifting up
उच्छित्य:
Karana
TypeIndeclinable
Rootउद्-शि
Formक्त्वा-प्रत्यय (absolutive/gerund)
ध्वजम्banner, flag
ध्वजम्:
Karma
TypeNoun
Rootध्वज
FormMasculine, Accusative, Singular
सिंहम्lion (as emblem)
सिंहम्:
Karma
TypeNoun
Rootसिंह
FormMasculine, Accusative, Singular
हिरण्मयम्golden, made of gold
हिरण्मयम्:
Karma
TypeAdjective
Rootहिरण्मय
FormMasculine, Accusative, Singular
प्रययौwent forth, set out
प्रययौ:
Karta
TypeVerb
Rootप्र-या
FormPerfect (लिट्), 3rd, Singular, Parasmaipada
पार्थम्Pārtha (Arjuna)
पार्थम्:
Karma
TypeNoun
Rootपार्थ
FormMasculine, Accusative, Singular
उद्दिश्यaiming at, intending, addressing
उद्दिश्य:
Karana
TypeIndeclinable
Rootउद्-दिश्
Formल्यप्/तुमुन्-समर्थ gerund (absolutive sense)
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
राजाking
राजा:
Karta
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Nominative, Singular
बभ्रुवाहनःBabhruvāhana (one whose mount/vehicle is 'babhru')
बभ्रुवाहनः:
Karta
TypeNoun
Rootबभ्रुवाहन
FormMasculine, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
B
Babhruvāhana
P
Pārtha (Arjuna)
D
dhvaja (banner/standard)
S
siṁha (lion emblem)
H
hiraṇya (gold)

Educational Q&A

External grandeur—gold, banners, royal emblems—signals readiness and honor, but the deeper ethical weight lies in intention and duty: a kṣatriya advances to a confrontation that must be governed by dharma, not mere pride.

The narrator describes King Babhruvāhana setting out to meet Arjuna in battle, marked by a raised golden banner with a lion emblem—an image of formal martial challenge and royal resolve.