Shloka 4

हिमवान्‌ पारियात्रश्न सह्यो विन्ध्यस्त्रिकूटवान्‌,हिमवान्‌, पारियात्र, सहा, विन्ध्य, त्रिकूट, श्वेत, नील, भास, कोष्ठवान्‌ पर्वत, गुरुस्कन्ध, महेन्द्र और माल्यवान्‌ पर्वत--ये सब पर्वत पर्वतोंके अधिपति हैं। गणोंके मरुद्गण, ग्रहोंके सूर्य और नक्षत्रोंके चन्द्रमा अधिपति हैं

himavān pāriyātraś ca sahyo vindhyas trikūṭavān | śveto nīlo bhāsaḥ koṣṭhavān guruskandho mahendraś ca mālyavāṁś ca parvatāḥ—ete sarve parvatānām adhipatayaḥ | gaṇānāṁ marudgaṇāḥ, grahāṇāṁ sūryaḥ, nakṣatrāṇāṁ candramā adhipatiḥ ||

Vāyu-deva declares a hierarchy within the natural and cosmic order: among mountains, Himavān, Pāriyātra, Sahya, Vindhya, Trikūṭa, Śveta, Nīla, Bhāsa, Koṣṭhavān, Guruskandha, Mahendra, and Mālyavān are regarded as sovereigns. Likewise, among the divine hosts the Maruts are foremost; among the planets the Sun is chief; and among the lunar mansions the Moon presides.

हिमवान्Himavat (the Himalaya)
हिमवान्:
Karta
TypeNoun
Rootहिमवत्
FormMasculine, Nominative, Singular
पारियात्रःPariyatra (mountain)
पारियात्रः:
Karta
TypeNoun
Rootपारियात्र
FormMasculine, Nominative, Singular
सह्यःSahya (mountain range)
सह्यः:
Karta
TypeNoun
Rootसह्य
FormMasculine, Nominative, Singular
विन्ध्यःVindhya (mountain range)
विन्ध्यः:
Karta
TypeNoun
Rootविन्ध्य
FormMasculine, Nominative, Singular
त्रिकूटवान्the one possessing Trikūṭa (three-peaked)
त्रिकूटवान्:
Karta
TypeAdjective
Rootत्रिकूटवत्
FormMasculine, Nominative, Singular
श्वेतःŚveta (mountain)
श्वेतः:
Karta
TypeNoun
Rootश्वेत
FormMasculine, Nominative, Singular
नीलःNīla (mountain)
नीलः:
Karta
TypeNoun
Rootनील
FormMasculine, Nominative, Singular
भासःBhāsa (mountain)
भासः:
Karta
TypeNoun
Rootभास
FormMasculine, Nominative, Singular
कोष्ठवान्the one possessing Koṣṭha
कोष्ठवान्:
Karta
TypeAdjective
Rootकोष्ठवत्
FormMasculine, Nominative, Singular
पर्वतःmountain
पर्वतः:
Karta
TypeNoun
Rootपर्वत
FormMasculine, Nominative, Singular
गुरुस्कन्धःGuruskandha (mountain; 'heavy-shouldered')
गुरुस्कन्धः:
Karta
TypeNoun
Rootगुरु-स्कन्ध
FormMasculine, Nominative, Singular
महेन्द्रःMahendra (mountain)
महेन्द्रः:
Karta
TypeNoun
Rootमहेन्द्र
FormMasculine, Nominative, Singular
माल्यवान्Mālyavat (mountain)
माल्यवान्:
Karta
TypeNoun
Rootमाल्यवत्
FormMasculine, Nominative, Singular
पर्वताःmountains
पर्वताः:
Karta
TypeNoun
Rootपर्वत
FormMasculine, Nominative, Plural
येwhich / who
ये:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Nominative, Plural
सर्वेall
सर्वे:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्व
FormMasculine, Nominative, Plural
पर्वतानाम्of mountains
पर्वतानाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपर्वत
FormMasculine, Genitive, Plural
अधिपतयःoverlords / lords
अधिपतयः:
Karta
TypeNoun
Rootअधिपति
FormMasculine, Nominative, Plural
भवन्तिare / become
भवन्ति:
TypeVerb
Rootभू
FormPresent, Third, Plural
गणानाम्of groups/hosts
गणानाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootगण
FormMasculine, Genitive, Plural
मरुद्गणःthe host of Maruts
मरुद्गणः:
Karta
TypeNoun
Rootमरुत्-गण
FormMasculine, Nominative, Singular
ग्रहाणाम्of planets
ग्रहाणाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootग्रह
FormMasculine, Genitive, Plural
सूर्यःthe Sun
सूर्यः:
Karta
TypeNoun
Rootसूर्य
FormMasculine, Nominative, Singular
नक्षत्राणाम्of stars/asterisms
नक्षत्राणाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootनक्षत्र
FormNeuter, Genitive, Plural
चन्द्रमाthe Moon
चन्द्रमा:
Karta
TypeNoun
Rootचन्द्रमस्
FormMasculine, Nominative, Singular
अधिपतिःoverlord / lord
अधिपतिः:
Karta
TypeNoun
Rootअधिपति
FormMasculine, Nominative, Singular
भवतिis / becomes
भवति:
TypeVerb
Rootभू
FormPresent, Third, Singular

वायुदेव उवाच

V
Vāyu-deva
H
Himavān (Himālaya)
P
Pāriyātra
S
Sahya
V
Vindhya
T
Trikūṭa
Ś
Śveta
N
Nīla
B
Bhāsa
K
Koṣṭhavān
G
Guruskandha
M
Mahendra
M
Mālyavān
M
Marudgaṇas (Maruts)
S
Sūrya (Sun)
C
Candramā (Moon)
N
Nakṣatras (lunar mansions)
G
Grahās (planets)

Educational Q&A

The verse teaches that the world functions through an intelligible dharmic order in which certain beings or entities naturally preside over their domains—mountains over mountains, deities over hosts, and luminaries over astral groups—implying that rightful leadership is grounded in cosmic structure rather than mere force.

Vāyu-deva is speaking and enumerates eminent mountains as 'lords' among mountains, then extends the same principle to the divine hosts and the heavens by naming the Maruts, the Sun, and the Moon as presiding authorities in their respective spheres.