Shloka 15
नारद-देवमत-संवादः
Nārada–Devamata Dialogue on Prāṇa, Apāna, and Udāna
Devanagari script
सच्चासच्चैव तद् द्वन्ड तयोर्मध्ये हुताशन: । एतद् रूपमुदानस्य परम॑ ब्राह्मणा विदु:,सत् और असत--ये दोनों द्वन्द हैं तथा इनके मध्यभागमें अग्नि हैं। ब्राह्मणलोग इसे उदानका परम उत्कृष्ट रूप मानते हैं
Transliteration
sac cāsac caiva tad dvandvaṃ tayor madhye hutāśanaḥ | etad rūpam udānasya paramaṃ brāhmaṇā viduḥ ||
Translation
Narada said: “Being and non-being—these two stand as a pair of opposites; and between them burns the fire. The Brahmanas know this to be the highest, most refined form of udāna—the upward-moving vital force—by which one rises beyond extremes.”
Word by Word
सत्the existent, being
सत्:
Karta
TypeNoun
Rootसत् (अस् धातु से कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
असत्the non-existent, non-being
असत्:
Karta
TypeNoun
Rootअसत् (अस् धातु से कृदन्त, नञ्-पूर्वक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
असत्non-being
असत्:
Karta
TypeNoun
Rootअसत् (अस् धातु से कृदन्त, नञ्-पूर्वक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
एवindeed, just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
तत्that
तत्:
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
द्वन्द्वम्pair, duality, conflict
द्वन्द्वम्:
TypeNoun
Rootद्वन्द्व
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
तयोःof those two
तयोः:
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउभयलिङ्ग, षष्ठी, द्विवचन
मध्येin the middle
मध्ये:
Adhikarana
TypeNoun
Rootमध्य
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
हुताशनःFire (Agni), the eater of oblations
हुताशनः:
Karta
TypeNoun
Rootहुताशन
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
एतत्this
एतत्:
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
रूपम्form, nature
रूपम्:
Karma
TypeNoun
Rootरूप
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
उदानस्यof udāna (vital breath)
उदानस्य:
TypeNoun
Rootउदान
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
परमम्supreme, highest
परमम्:
TypeAdjective
Rootपरम
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
ब्राह्मणाःBrahmins
ब्राह्मणाः:
Karta
TypeNoun
Rootब्राह्मण
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
विदुःknow, consider
विदुः:
TypeVerb
Rootविद् (ज्ञाने)
Formलिट् (परिपूर्ण/परफेक्ट), प्रथम, बहुवचन, परस्मैपद
Speaker
नारद उवाच
Characters & Entities
N
NāradaH
Hutāśana (Agni)U
UdānaB
BrāhmaṇasVerse Rasa (Emotional Essence)
Sandhi Notes