Shloka 1

न२््च्स््््तसाि्य्सि हु £:-/शप्ट (नारदागमनपर्व) सप्तत्रिशो<ध्याय: नारदजीसे धृतराष्ट्र आदिके दावानलमें दग्ध हो जानेका हाल जानकर युधिष्ठिर आदिका शोक करना वैशम्पायन उवाच द्विवर्षोपनिवृत्तेषु पाण्डवेषु यदृच्छया । देवर्षिनरिदो राजन्नाजगाम युधिष्ठिरम्‌,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! पाण्डवोंको तपोवनसे आये जब दो वर्ष व्यतीत हो गये, तब एक दिन देवर्षि नारद दैवेच्छासे घूमते-घामते राजा युधिष्ठिरके यहाँ आ पहुँचे

Vaiśampāyana uvāca: Dvivarṣopanivṛtteṣu pāṇḍaveṣu yadṛcchayā | Devarṣir Nārado rājan ājagāma Yudhiṣṭhiram ||

Vaiśampāyana said: “O King (Janamejaya), when two years had passed since the Pāṇḍavas had returned (from the forest-āśrama life), the divine seer Nārada, wandering by chance, came to King Yudhiṣṭhira.”

वैशम्पायनःVaishampayana
वैशम्पायनः:
Karta
TypeNoun
Rootवैशम्पायन
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, 3, Singular, Parasmaipada
द्विवर्षोपनिवृत्तेषुwhen (they) had returned after two years
द्विवर्षोपनिवृत्तेषु:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootद्विवर्ष-उपनिवृत्त
FormMasculine, Locative, Plural
पाण्डवेषुamong/with the Pandavas
पाण्डवेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपाण्डव
FormMasculine, Locative, Plural
यदृच्छयाby chance; as it happened
यदृच्छया:
TypeIndeclinable
Rootयदृच्छा
देवर्षिःthe divine sage
देवर्षिः:
Karta
TypeNoun
Rootदेवर्षि
FormMasculine, Nominative, Singular
नारदःNarada
नारदः:
Karta
TypeNoun
Rootनारद
FormMasculine, Nominative, Singular
राजन्O king
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Vocative, Singular
आजगामcame; arrived
आजगाम:
TypeVerb
Rootगम्
FormPerfect, 3, Singular, Parasmaipada
युधिष्ठिरम्to Yudhishthira
युधिष्ठिरम्:
Karma
TypeNoun
Rootयुधिष्ठिर
FormMasculine, Accusative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
J
Janamejaya
P
Pāṇḍavas
D
Devarṣi Nārada
Y
Yudhiṣṭhira

Educational Q&A

The verse frames a dharmic narrative device: divine seers appear at pivotal moments to disclose truth and guide rulers. It underscores that governance and ethical clarity often require listening to higher counsel, especially in the post-war, post-renunciation aftermath.

Two years after the Pāṇḍavas have returned from their forest-āśrama period, the celestial sage Nārada arrives to meet King Yudhiṣṭhira—setting up the forthcoming disclosure that will intensify the brothers’ grief and moral reflection.