Previous Verse
Next Verse

Shloka 31

Adhyāya 64: Dāna-prakāra—Suvarṇa, Pānīya-dāna, Ghṛta-dāna, and Upakaraṇa-dāna

Utility Gifts

क्रोशन्त्यो यस्य वै राष्ट्रादू हयन्ते तरसा स्त्रिय: । क्रोशतां पतिपुत्राणां मृतोड्सौ न च जीवति,जिसके राज्यसे रोती-बिलखती स्त्रियोंका बलपूर्वक अपहरण हो जाता हो और उनके पति-पुत्र रोते-पीटते रह जाते हों, वह राजा नहीं, मुर्दा है। अर्थात्‌ वह जीवित रहते हुए मुर्देके समान है

krośantyo yasya vai rāṣṭrād ūhayante tarasā striyaḥ | krośatāṃ pati-putrāṇāṃ mṛto 'sau na ca jīvati ||

Bhīṣma said: In whose kingdom women are violently carried off while crying out, and their husbands and sons are left wailing—such a man is no true king. He is as good as dead; though breathing, he does not truly live, for he has failed in the ruler’s foremost duty of protection.

क्रोशन्त्यःcrying, wailing
क्रोशन्त्यः:
Karta
TypeVerb
Rootक्रुश् (धातु) → क्रोशन्ती (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन, शतृ (वर्तमान कृदन्त)
यस्यwhose
यस्य:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
वैindeed
वै:
TypeIndeclinable
Rootवै
राष्ट्रात्from (his) kingdom
राष्ट्रात्:
Apadana
TypeNoun
Rootराष्ट्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन
उदूहयन्तेare carried off / abducted
उदूहयन्ते:
TypeVerb
Rootउद्-ऊह् (धातु) (उदूह् = बलात् नयति/अपहरति इत्यर्थे)
Formलट् (वर्तमान), आत्मनेपद, प्रथम, बहुवचन
तरसाby force, violently
तरसा:
Karana
TypeNoun
Rootतरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
स्त्रियःwomen
स्त्रियः:
Karta
TypeNoun
Rootस्त्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
क्रोशताम्of (those) crying
क्रोशताम्:
TypeVerb
Rootक्रुश् (धातु) → क्रोशत् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन, शतृ (वर्तमान कृदन्त)
पति-पुत्राणाम्of husbands and sons
पति-पुत्राणाम्:
TypeNoun
Rootपति (प्रातिपदिक) + पुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
मृतःdead
मृतः:
Karta
TypeAdjective
Rootमृत (कृदन्त-प्रातिपदिक; √मृ)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन, क्त (भूतकृदन्त)
असौthat man (he)
असौ:
Karta
TypeAdjective
Rootअसद्/अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
not
:
TypeIndeclinable
Root
and
:
TypeIndeclinable
Root
जीवतिlives
जीवति:
TypeVerb
Rootजीव् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), परस्मैपद, प्रथम, एकवचन

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma
R
rāṣṭra (kingdom/realm)
S
striyaḥ (women)
P
pati (husbands)
P
putra (sons)
R
rājā (king, implied)