Shloka 20

अमानुषैर्वृतः सत्त्वैर्मानुष: सन्‌ महायशा: । विप्रै: स विग्रहं चक्रे वीर्योन्मत्त: पुरूरवा:,धन्यं यशस्यमायुष्यं कीर्तयिष्यामि तेडनघ । वैशम्पायनजी कहते हैं--निष्पाप जनमेजय! अब मैं दक्ष प्रजापति, वैवस्वत मनु, भरत, कुरु, पूर, अजमीढ, यादव, कौरव तथा भरतवंशियोंकी कुल-परम्पराका तुमसे वर्णन करूँगा। उनका कुल परम पवित्र, महान्‌ मंगलकारी तथा धन, यश और आयुकी प्राप्ति करानेवाला है

Vaiśampāyana uvāca: amānuṣair vṛtaḥ sattvair mānuṣaḥ san mahāyaśāḥ | vipraiḥ sa vigrahaṃ cakre vīryonmattaḥ purūravāḥ || dhanyaṃ yaśasyam āyuṣyaṃ kīrtayiṣyāmi te 'nagha |

Vaiśampāyana said: “Though human, the greatly renowned Purūravas—surrounded by non-human beings and intoxicated by his own valor—entered into conflict even with the brahmins. O sinless one, I shall now recount to you a lineage-account that is auspicious, fame-bestowing, and life-promoting.”

अमानुषैःby non-human
अमानुषैः:
Karana
TypeAdjective
Rootअमानुष
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural
वृतःsurrounded
वृतः:
TypeVerb
Rootवृ (वरणे)
FormMasculine, Nominative, Singular
सत्त्वैःby beings/creatures
सत्त्वैः:
Karana
TypeNoun
Rootसत्त्व
FormNeuter, Instrumental, Plural
मानुषःa human (man)
मानुषः:
TypeNoun/Adjective
Rootमानुष
FormMasculine, Nominative, Singular
सन्being
सन्:
TypeVerb
Rootअस् (भू/सत्तायाम्)
FormMasculine, Nominative, Singular
महायशाःof great fame
महायशाः:
TypeAdjective
Rootमहायशस्
FormMasculine, Nominative, Singular
विप्रैःby brahmins
विप्रैः:
Karana
TypeNoun
Rootविप्र
FormMasculine, Instrumental, Plural
सःhe
सः:
Karta
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम)
FormMasculine, Nominative, Singular
विग्रहम्conflict/quarrel
विग्रहम्:
Karma
TypeNoun
Rootविग्रह
FormMasculine, Accusative, Singular
चक्रेmade/undertook
चक्रे:
TypeVerb
Rootकृ (करणे)
FormPerfect (Liṭ), 3, Singular, Atmanepada
वीर्य-उन्मत्तःmaddened by prowess
वीर्य-उन्मत्तः:
TypeAdjective
Rootवीर्य + उन्मत्त
FormMasculine, Nominative, Singular
पुरूरवाःPurūravas
पुरूरवाः:
Karta
TypeNoun
Rootपुरूरवस्
FormMasculine, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
P
Purūravas
V
vipra (brahmins)
A
amānuṣa-sattva (non-human beings)
J
Janamejaya (implied by anagha)

Educational Q&A

Fame and heroic power are not self-justifying; when pride (vīryonmāda) overrides restraint, even a renowned king may violate dharma by opposing brahmins—figures representing sacred learning and social-religious order.

Vaiśampāyana describes Purūravas as a famous human king surrounded by non-human beings who, in a fit of valor, came into conflict with brahmins; he then signals his intention to recount an auspicious, fame- and longevity-bestowing account (often introducing a genealogical or lineage narration).