Previous Verse
Next Verse

Shloka 3

एकचक्रानिवासप्रस्तावः | Ekacakrā Sojourn—Vyāsa’s Consolation and Directive

ममेयं वसुसम्पूर्णा पुरोचन वसुंधरा । यथेयं मम तद्वत्‌ ते स तां रक्षितुमहसि,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! जब राजा धूृतराष्ट्रने पाण्डवोंको इस प्रकार वारणावत जानेकी आज्ञा दे दी, तब दुरात्मा दुर्योधनको बड़ी प्रसन्नता हुई। भरतश्रेष्ठ) उसने अपने मन्त्री पुरोचनको एकान्तमें बुलाया और उसका दाहिना हाथ पकड़कर कहा, 'पुरोचन! यह धन-धान्यसे सम्पन्न पृथ्वी जैसे मेरी है, वैसे ही तुम्हारी भी है; अतः तुम्हें इसकी रक्षा करनी चाहिये। मेरा तुमसे बढ़कर दूसरा कोई ऐसा विश्वासपात्र सहायक नहीं है, जिससे मिलकर इतनी गुप्त सलाह कर सकूँ, जैसे तुम्हारे साथ करता हूँ

mameyaṁ vasusampūrṇā purocana vasuṁdharā | yatheyaṁ mama tadvat te sa tāṁ rakṣitum arhasi ||

Vaiśampāyana said: “O Purocana, this earth, rich in wealth and resources, is mine. Just as it is mine, so it is yours as well; therefore you ought to protect it.” (In context, this is a calculated assurance meant to bind Purocana’s loyalty and enlist him in a secret, unrighteous design against the Pāṇḍavas.)

ममof me / my
मम:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootअस्मद्
Form—, षष्ठी, एकवचन
इयम्this
इयम्:
Karta
TypePronoun
Rootइदम्
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
वसु-सम्पूर्णाfilled with wealth
वसु-सम्पूर्णा:
विशेषण
TypeAdjective
Rootवसु-सम्पूर्ण
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
पुरोचनO Purocana
पुरोचन:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootपुरोचन
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
वसुन्धराearth
वसुन्धरा:
Karta
TypeNoun
Rootवसुन्धरा
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
यथाas / just as
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
इयम्this
इयम्:
Karta
TypePronoun
Rootइदम्
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
ममof me / mine
मम:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootअस्मद्
Form—, षष्ठी, एकवचन
तद्वत्so / likewise
तद्वत्:
TypeIndeclinable
Rootतद्वत्
तेof you / your
ते:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootयुष्मद्
Form—, षष्ठी, एकवचन
सःthat (one) / he
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
ताम्that (earth) (acc.)
ताम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
रक्षितुम्to protect
रक्षितुम्:
प्रयोजन (कर्मार्थक infinitive)
TypeVerb
Rootरक्ष्
Formतुमुन् (infinitive)
अर्हसिyou ought / you are fit
अर्हसि:
TypeVerb
Rootअर्ह्
Formलट् (वर्तमान), मध्यम, एकवचन

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
P
Purocana
V
vasuṁdharā (the earth/kingdom)