Shloka 6
Ādi Parva 117 — Pāṇḍu’s Obsequies, Escort of the Pāṇḍavas, and Reception at Nāgasāhvaya
Hastināpura
वैशम्पायनजीने कहा--(जनमेजय! धूृतराष्ट्रके पुत्रोंके नाम क्रमश: ये हैं--) १. दुर्योधन, २. युयुत्सु, ३. दुश्शासन, ४. दुस्सह, ५. दुश्शल, ६. जलसंध, ७. सम, ८. सह, ९. विन्द, १०. अनुविन्द, १३१, दुर्धर्ष, १२. सुबाहु, १३. दुष्प्रधर्षण, १४. दुर्मर्षण, १५. दुर्मुख, १६. दुष्कर्ण, १७. कर्ण, १८. विविंशति, १९. विकर्ण, २०. शल, २१. सत्त्व, २२. सुलोचन, २३. चित्र, २४. उपचित्र, २५. चित्राक्ष, २६. चारुचित्रशरासन (चित्र-चाप), २७. दुर्मद, २८. दुर्विगाह, २९. विवित्सु, ३०. विकटानन (विकट), ३१. ऊर्णनाभ, ३२. सुनाभ (पद्मनाभ), ३३. नन्द, ३४. उपनन्द, ३५. चित्रबाण (चित्रबाहु), ३६. चित्रवर्मा, ३७. सुवर्मा, ३८. दुर्विरोचन, ३९. अयोबाहु, ४०. महाबाहु चित्रांग (चित्रांगद), ४१. चित्रकुण्डल (सुकुण्डल), ४२. भीमवेग, ४३. भीमबल, ४४. बलाकी, ४५. बलवर्धन (विक्रम), ४६. उग्रायुध, ४७. सुषेण, ४८. कुण्डोदर, ४९. महोदर, ५०. चित्रायुध (दृढ़ायुध), ५१. निषंगी, ५२. पाशी, ५३. वृन्दारक, ५४. दृढ़वर्मा, ५५. दृढ़क्षत्र, ५६. सोमकीर्ति, ५७. अनूदर, ५८. दृढ़सन्ध, ५९, जरासन्ध, ६०. सत्यसन्ध, ६१. सद:सुवाक् (सहख्रवाक्), ६२. उग्रश्नवा, ६३. उग्रसेन, ६४. सेनानी (सेनापति), ६५. दुष्पराजय, ६६. अपराजित, ६७. पण्डितक, ६८. विशालाक्ष, ६९. दुराधर (दुराधन), ७०. दृढ़हस्त, ७१. सुहस्त, ७२. वातवेग, ७३. सुवर्चा, ७४. आदित्यकेतु, ७५. बह्लाशी, ७६. नागदत्त, ७७. अग्रयायी (अनुयायी), ७८. कवची, ७९, क्रथन, ८०. दण्डी, ८१. दण्डधार, ८२. धनुग्रह, ८३. उग्र, ८४. भीमरथ, ८५. वीरबाहु, ८६. अलोलुप, ८७, अभय, ८८. रौद्रकर्मा, ८९. दृढ़रथाश्रय (दृढ़रथ), ९०. अनाधृष्य, ९१. कुण्डभेदी, ९२. विरावी, ९३. विचित्र कुण्डलोंसे सुशोभित प्रमथ, ९४. प्रमाथी, ९५. वीर्यवान् दीर्घरोमा (दीर्घलोचन), ९६. दीर्घबाहु, ९७. महाबाहु व्यूढोरु, ९८. कनकध्वज (कनकांगद), ९९. कुण्डाशी (कुण्डज) तथा १००. विरजा--धृतराष्ट्रके ये सौ पुत्र थे। इनके सिवा दुःशला नामक एक कन्या थी, जो सौसे अधिक थी-
vaiśampāyana uvāca—(janamejaya! dhṛtarāṣṭrasya putrāṇāṃ nāmāni kramataḥ imāni—) duryodhanaḥ, yuyutsuḥ, duḥśāsanaḥ, duḥsahaḥ, duḥśalaḥ, jalasaṃdhaḥ, samaḥ, sahaḥ, vindaḥ, anuvindaḥ, durdharṣaḥ, subāhuḥ, duṣpradharṣaṇaḥ, durmarṣaṇaḥ, durmukhaḥ, duṣkarṇaḥ, karṇaḥ, viviṃśatiḥ, vikarṇaḥ, śalaḥ, sattvaḥ, sulocanaḥ, citraḥ, upacitraḥ, citrākṣaḥ, cārucitraśarāsanaḥ, durmadaḥ, durvigāhaḥ, vivitsuḥ, vikaṭānanaḥ, ūrṇanābhaḥ, sunābhaḥ, nandaḥ, upanandaḥ, citrabāṇaḥ, citravarmā, suvarmā, durvirocanaḥ, ayobāhuḥ, mahābāhuḥ citrāṅgaḥ, citrakuṇḍalaḥ, bhīmavegaḥ, bhīmabalaḥ, balākī, balavardhanaḥ, ugrāyudhaḥ, suṣeṇaḥ, kuṇḍodaraḥ, mahodaraḥ, citrāyudhaḥ, niṣaṅgī, pāśī, vṛndārakaḥ, dṛḍhavarmā, dṛḍhakṣatraḥ, somakīrtiḥ, anūdaraḥ, dṛḍhasandhaḥ, jarāsandhaḥ, satyasandhaḥ, sadaḥsuvāk, ugraśravāḥ, ugrasenāḥ, senānī, duṣparājayaḥ, aparājitaḥ, paṇḍitakaḥ, viśālākṣaḥ, durādharaḥ, dṛḍhahastaḥ, suhastaḥ, vātavegaḥ, suvarcāḥ, ādityaketuḥ, bahlāśī, nāgadattaḥ, agrayāyī, kavacī, krathanaḥ, daṇḍī, daṇḍadhāraḥ, dhanugrahaḥ, ugraḥ, bhīmarathaḥ, vīrabāhuḥ, alolupaḥ, abhayaḥ, raudrakarmā, dṛḍharathāśrayaḥ, anādhṛṣyaḥ, kuṇḍabhedī, virāvī, pramathaḥ (vicitrakuṇḍalabhūṣitaḥ), pramāthī, dīrgharomā, dīrghabāhuḥ, vyūḍhoruḥ, kanakadhvajaḥ, kuṇḍāśī, virajā—ete dhṛtarāṣṭrasya śataṃ putrāḥ; tebhyaḥ pṛthak duḥśalā nāmaikā kanyāpi āsīt, śatādhikā.
Vaiśampāyana said: “O Janamejaya, the names of Dhṛtarāṣṭra’s sons, in due order, are these—Duryodhana, Yuyutsu, Duḥśāsana, Duḥsaha, Duḥśala, Jalasandha, Sama, Saha, Vinda, Anuvinda, Durdharṣa, Subāhu, Duṣpradharṣaṇa, Durmarṣaṇa, Durmukha, Duṣkarṇa, Karṇa, Viviṃśati, Vikarṇa, Śala, Sattva, Sulocana, Citra, Upacitra, Citrākṣa, Cārucitraśarāsana, Durmada, Durvigāha, Vivitsu, Vikaṭānana, Ūrṇanābha, Sunābha, Nanda, Upananda, Citrabāṇa, Citravarmā, Suvarmā, Durvirocana, Ayobāhu, Mahābāhu, Citrāṅga, Citrakuṇḍala, Bhīmavega, Bhīmabala, Balākī, Balavardhana, Ugrāyudha, Suṣeṇa, Kuṇḍodara, Mahodara, Citrāyudha, Niṣaṅgī, Pāśī, Vṛndāraka, Dṛḍhavarmā, Dṛḍhakṣatra, Somakīrti, Anūdara, Dṛḍhasandha, Jarāsandha, Satyasandha, Sadaḥsuvāk, Ugraśravā, Ugrasena, Senānī, Duṣparājaya, Aparājita, Paṇḍitaka, Viśālākṣa, Durādhara, Dṛḍhahasta, Suhasta, Vātavega, Suvarcā, Ādityaketu, Bahlāśī, Nāgadatta, Agrayāyī, Kavacī, Krathana, Daṇḍī, Daṇḍadhāra, Dhanugraha, Ugra, Bhīmaratha, Vīrabāhu, Alolupa, Abhaya, Raudrakarmā, Dṛḍharathāśraya, Anādhṛṣya, Kuṇḍabhedī, Virāvī, Pramatha (adorned with wondrous earrings), Pramāthī, Dīrgharomā, Dīrghabāhu, Vyūḍhoru, Kanakadhvaja, Kuṇḍāśī, and Virajā. These were Dhṛtarāṣṭra’s hundred sons; besides them there was also a daughter named Duḥśalā.” In ethical and narrative terms, the passage functions as a genealogical register: it foregrounds the sheer magnitude of Dhṛtarāṣṭra’s lineage, setting the stage for how power, partiality, and dynastic pride can swell into collective conflict when not governed by dharma and restraint.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse underscores how dynastic magnitude and power—symbolized by the ‘hundred sons’—can become ethically dangerous when guided by attachment and partiality rather than dharma; lineage is not itself virtue, and unchecked clan-pride can amplify adharma into large-scale suffering.
Vaiśampāyana, speaking to King Janamejaya, enumerates Dhṛtarāṣṭra’s children—listing the names of the hundred sons (the Kauravas) and noting that, apart from them, he also had a daughter named Duḥśalā.