Previous Verse
Next Verse

Shloka 3

Ādi Parva 117 — Pāṇḍu’s Obsequies, Escort of the Pāṇḍavas, and Reception at Nāgasāhvaya

Hastināpura

विन्दानुविन्दौ दुर्धर्ष: सुबाहुर्दुष्प्रधर्षण: । दुर्मर्षणो दुर्मुखश्न दुष्कर्ण: कर्ण एव च,वैशम्पायनजीने कहा--(जनमेजय! धूृतराष्ट्रके पुत्रोंके नाम क्रमश: ये हैं--) १. दुर्योधन, २. युयुत्सु, ३. दुश्शासन, ४. दुस्सह, ५. दुश्शल, ६. जलसंध, ७. सम, ८. सह, ९. विन्द, १०. अनुविन्द, १३१, दुर्धर्ष, १२. सुबाहु, १३. दुष्प्रधर्षण, १४. दुर्मर्षण, १५. दुर्मुख, १६. दुष्कर्ण, १७. कर्ण, १८. विविंशति, १९. विकर्ण, २०. शल, २१. सत्त्व, २२. सुलोचन, २३. चित्र, २४. उपचित्र, २५. चित्राक्ष, २६. चारुचित्रशरासन (चित्र-चाप), २७. दुर्मद, २८. दुर्विगाह, २९. विवित्सु, ३०. विकटानन (विकट), ३१. ऊर्णनाभ, ३२. सुनाभ (पद्मनाभ), ३३. नन्द, ३४. उपनन्द, ३५. चित्रबाण (चित्रबाहु), ३६. चित्रवर्मा, ३७. सुवर्मा, ३८. दुर्विरोचन, ३९. अयोबाहु, ४०. महाबाहु चित्रांग (चित्रांगद), ४१. चित्रकुण्डल (सुकुण्डल), ४२. भीमवेग, ४३. भीमबल, ४४. बलाकी, ४५. बलवर्धन (विक्रम), ४६. उग्रायुध, ४७. सुषेण, ४८. कुण्डोदर, ४९. महोदर, ५०. चित्रायुध (दृढ़ायुध), ५१. निषंगी, ५२. पाशी, ५३. वृन्दारक, ५४. दृढ़वर्मा, ५५. दृढ़क्षत्र, ५६. सोमकीर्ति, ५७. अनूदर, ५८. दृढ़सन्ध, ५९, जरासन्ध, ६०. सत्यसन्ध, ६१. सद:सुवाक्‌ (सहख्रवाक्‌), ६२. उग्रश्नवा, ६३. उग्रसेन, ६४. सेनानी (सेनापति), ६५. दुष्पराजय, ६६. अपराजित, ६७. पण्डितक, ६८. विशालाक्ष, ६९. दुराधर (दुराधन), ७०. दृढ़हस्त, ७१. सुहस्त, ७२. वातवेग, ७३. सुवर्चा, ७४. आदित्यकेतु, ७५. बह्लाशी, ७६. नागदत्त, ७७. अग्रयायी (अनुयायी), ७८. कवची, ७९, क्रथन, ८०. दण्डी, ८१. दण्डधार, ८२. धनुग्रह, ८३. उग्र, ८४. भीमरथ, ८५. वीरबाहु, ८६. अलोलुप, ८७, अभय, ८८. रौद्रकर्मा, ८९. दृढ़रथाश्रय (दृढ़रथ), ९०. अनाधृष्य, ९१. कुण्डभेदी, ९२. विरावी, ९३. विचित्र कुण्डलोंसे सुशोभित प्रमथ, ९४. प्रमाथी, ९५. वीर्यवान्‌ दीर्घरोमा (दीर्घलोचन), ९६. दीर्घबाहु, ९७. महाबाहु व्यूढोरु, ९८. कनकध्वज (कनकांगद), ९९. कुण्डाशी (कुण्डज) तथा १००. विरजा--धृतराष्ट्रके ये सौ पुत्र थे। इनके सिवा दुःशला नामक एक कन्या थी, जो सौसे अधिक थी-

vaindānuvindau durdharṣaḥ subāhur duṣpradharṣaṇaḥ | durmarṣaṇo durmukhaś ca duṣkarṇaḥ karṇa eva ca ||

Vaiśampāyana continued the catalogue, naming in sequence: Vinda and Anuvinda, then Durdharṣa, Subāhu, Duṣpradharṣaṇa, Durmarṣaṇa, Durmukha, Duṣkarṇa, and Karṇa.

विन्दVinda (proper name)
विन्द:
Karta
TypeNoun
Rootविन्द (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
अनुविन्दौAnuvinda (two persons / dual form as in the text)
अनुविन्दौ:
Karta
TypeNoun
Rootअनुविन्द (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Dual
दुर्धर्षःDurdharṣa (hard to assail)
दुर्धर्षः:
Karta
TypeNoun
Rootदुर्धर्ष (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
सुबाहुःSubāhu (having good arms)
सुबाहुः:
Karta
TypeNoun
Rootसुबाहु (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
दुष्प्रधर्षणःDuṣpradharṣaṇa (hard to overpower)
दुष्प्रधर्षणः:
Karta
TypeNoun
Rootदुष्प्रधर्षण (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
दुर्मर्षणःDurmarṣaṇa (hard to endure/forbear)
दुर्मर्षणः:
Karta
TypeNoun
Rootदुर्मर्षण (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
दुर्मुखःDurmukha (evil-faced / ill-mouthed)
दुर्मुखः:
Karta
TypeNoun
Rootदुर्मुख (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
दुष्कर्णःDuṣkarṇa (ill-eared / having bad ears)
दुष्कर्णः:
Karta
TypeNoun
Rootदुष्कर्ण (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
कर्णःKarṇa (proper name)
कर्णः:
Karta
TypeNoun
Rootकर्ण (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
एवindeed/also/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
Formtrue
and
:
TypeIndeclinable
Root
Formtrue

वैशम्पायन उवाच

वैशम्पायन (Vaiśampāyana)
विन्द (Vinda)
अनुविन्द (Anuvinda)
दुर्धर्ष (Durdharṣa)
सुबाहु (Subāhu)
दुष्प्रधर्षण (Duṣpradharṣaṇa)
दुर्मर्षण (Durmarṣaṇa)
दुर्मुख (Durmukha)
दुष्कर्ण (Duṣkarṇa)
कर्ण (Karṇa)

Educational Q&A

The verse is not a direct moral injunction but a narrative device: by formally enumerating the Kaurava princes—many bearing names implying harshness or invincibility—it highlights how power and numbers can gather around adharma, setting the stage for later ethical conflict where righteousness must contend with entrenched force.

Vaiśampāyana is reciting to Janamejaya the names of Dhṛtarāṣṭra’s sons in order. This verse continues that list, naming Vinda and Anuvinda and several other Kaurava brothers.