Shloka 4

Karketana (Karketa) Lakṣaṇa: Origin, Color-Forms, Purity Marks, and Ritual Efficacy

पत्रेण काञ्चनमयेन तु वेष्टयित्वा तप्तं यदा हुतवहे भवति प्रकाशम् / रोगप्रणाशनकरं कलिनाशनं तदायुष्करं कुलकरं च सुखप्रदं च

patreṇa kāñcanamayena tu veṣṭayitvā taptaṃ yadā hutavahe bhavati prakāśam / rogapraṇāśanakaraṃ kalināśanaṃ tadāyuṣkaraṃ kulakaraṃ ca sukhapradaṃ ca

When it is wrapped in a golden leaf and heated in the sacred fire until it shines forth, it becomes a destroyer of disease and a remover of Kali’s ill effects; it promotes longevity, upholds one’s lineage, and bestows happiness.

पत्रेणwith a leaf/foil
पत्रेण:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootपत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
काञ्चन-मयेनmade of gold
काञ्चन-मयेन:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootकाञ्चन (प्रातिपदिक) + मय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (kāñcanena mayaḥ = made of gold)
तुbut, indeed
तु:
Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (contrast/emphasis)
वेष्टयित्वाhaving wrapped
वेष्टयित्वा:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootवेष्ट् (धातु)
Formकृदन्त (क्त्वा/Absolutive), अव्ययभाव
तप्तम्heated
तप्तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootतप् (धातु)
Formकृदन्त (क्त/PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
यदाwhen
यदा:
Sambandha (Time/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयदा (अव्यय)
Formअव्यय (temporal conjunction: when)
हुतवहेin fire (Agni)
हुतवहे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootहुतवह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
भवतिbecomes
भवति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
प्रकाशम्bright, luminous
प्रकाशम्:
Karma (Result/कर्म)
TypeNoun
Rootप्रकाश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; क्रियापूरक (predicate accusative)
रोग-प्रणाशन-करम्destroying disease
रोग-प्रणाशन-करम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootरोग (प्रातिपदिक) + प्रणाशन (प्रातिपदिक) + कर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (roga-pranāśanaṃ karoti iti)
कलि-नाशनम्destroying Kali (evil/discord)
कलि-नाशनम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootकलि (प्रातिपदिक) + नाशन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (kaleḥ nāśanam)
तत्that (gem)
तत्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
आयुः-करम्promoting longevity
आयुः-करम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootआयुस् (प्रातिपदिक) + कर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (āyuḥ karoti iti)
कुल-करम्enhancing the family line
कुल-करम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootकुल (प्रातिपदिक) + कर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (kulaṃ karoti/puṣṇāti iti)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
सुख-प्रदम्bestowing happiness
सुख-प्रदम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसुख (प्रातिपदिक) + प्रद (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः उपपद-तत्पुरुषः (sukhaṃ pradadāti iti)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय

Lord Vishnu (in dialogue with Garuda/Vinata-putra)

Concept: Saṃskāra (ritual processing) purifies and empowers an object, aligning it with health, longevity, and social continuity (kula).

Vedantic Theme: Karma-kāṇḍa upāyas within saṃsāra: ordered ritual acts aim at āyuḥ, ārogya, and loka-saṅgraha; Kali-śamana reflects dharmic preservation in declining ages.

Application: If practiced, perform consecration with purity: wrap in gold leaf, heat in a sanctified fire under guidance; then wear/use as a protective auspicious support while maintaining ethical conduct.

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Type: ritual space (agni/altar)

Related Themes: Garuda Purana 1.75.2-1.75.3 (criteria for defects and purity before processing); Garuda Purana 1.74.5 (wearing a gem for specific fruits)

A
Agni (Hutavaha)
K
Kali (Kali-yuga personification)

FAQs

This verse presents Agni-heating (fire consecration) as a way to make the prepared item spiritually potent—bringing radiance and functioning as a remover of disease and negativity.

Rather than afterlife geography here, the focus is protective dharmic practice: a consecrated preparation is said to counter Kali’s harmful influence and support longevity, family continuity, and happiness.

Treat it as a principle of disciplined, sattvic ritual and purification: actions done with care, purity, and sacred intent are framed as supporting health, stability, and well-being.