Shloka 34

Ratna-parīkṣā: Vajra (Diamond/Thunderbolt) — Origin, Types, Testing, Defects, Weights, and Royal Auspiciousness

Devanagari script

यदि वज्रमपेतसर्वदोषं बिभृयात्तण्डुलविंशतिं गुरुत्वे / मणिशास्त्रविदो वदन्ति तस्य द्विगुणं रूपकलक्षमग्रमूल्यम्

Transliteration

yadi vajramapetasarvadoṣaṃ bibhṛyāttaṇḍulaviṃśatiṃ gurutve / maṇiśāstravido vadanti tasya dviguṇaṃ rūpakalakṣamagramūlyam

Translation

If a flawless diamond—free from every defect—should weigh twenty grains of rice, the experts in the science of gems declare its foremost price to be double: two lakhs of rūpakas.

Word by Word

• यदि: if
• यदि: Sambandha (Condition/शर्त)
• Type: Indeclinable
• Root: यदि (अव्यय)
• Form: शर्तार्थक-अव्यय (conditional particle)

• वज्रम्: diamond/vajra
• वज्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वज्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• अपेत: free from/removed
• अपेत: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अप-इ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (सर्वदोषम्)

• सर्व: all
• सर्व: Sambandha (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: समासाङ्ग (सर्व-दोष)

• दोषम्: defect
• दोषम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दोष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासाङ्ग

• बिभृयात्: should bear/possess
• बिभृयात्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भृ (धातु)
• Form: विधिलिङ् (सम्भावना/आज्ञा), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• तण्डुल: rice-grain
• तण्डुल: Sambandha (Measure/परिमाण)
• Type: Noun
• Root: तण्डुल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, समासाङ्ग

• विंशतिम्: twenty
• विंशतिम्: Karma (Measure/परिमाण)
• Type: Noun
• Root: विंशति (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; परिमाणवाचक (तण्डुलविंशतिम्)

• गुरुत्वे: in weight/heaviness
• गुरुत्वे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: गुरुत्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरणम् (in weight)

• मणि: gem
• मणि: Sambandha (Qualifier/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: मणि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, समासाङ्ग

• शास्त्र: treatise/science
• शास्त्र: Sambandha (Qualifier/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: शास्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, समासाङ्ग

• विदः: knowers of gem-science
• विदः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विद् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (मणिशास्त्र-विदः = मणिशास्त्रस्य विदः)

• वदन्ति: say
• वदन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वद् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन

• तस्य: of it/of that
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; (वज्रस्य)

• द्विगुणम्: double
• द्विगुणम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: द्वि (संख्या) + गुण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; द्विगु-समास (द्वौ गुणौ यस्य) विशेषणम् (मूल्यम्)

• रूपक: rūpaka (coin)
• रूपक: Sambandha (Measure/परिमाण)
• Type: Noun
• Root: रूपक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, समासाङ्ग; द्रव्यनाम (coin)

• लक्षम्: one lakh
• लक्षम्: Karma (Measure/परिमाण)
• Type: Noun
• Root: लक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; परिमाणवाचक (one lakh)

• अग्र: excellent/foremost
• अग्र: Sambandha (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अग्र (प्रातिपदिक)
• Form: समासाङ्ग; विशेषणम् (मूल्यम्)

• मूल्यम्: price/value
• मूल्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मूल्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारय (अग्रं मूल्यम् = अग्र-मूल्यम्)

Speaker

Lord Vishnu (in instruction to Garuda/Vinata-putra, within a descriptive section on gem valuation)

Philosophical Teaching

Concept: Śāstra-based standards (pramāṇa) govern value; defectlessness and correct weight determine rightful price.

Vedantic Theme: Respect for pramāṇa (authoritative means of knowledge) in worldly dealings; order (ṛta-like regularity) in valuation.

Application: Use standardized measures and expert verification; prioritize quality (freedom from defects) before price; avoid fraud in trade.

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Cross References

Related Themes: Garuda Purana 1.68 (ratna-parīkṣā: doṣa, guṇa, māna, mūlya)

FAQs

What is the importance of diamond (vajra) valuation in the Garuda Purana?

This verse preserves a traditional maṇi-śāstra standard: a flawless diamond of a specified weight is assigned a premium monetary value, showing how the Purana also records practical knowledge like gem appraisal.

How does this verse explain the path of the soul?

It does not address the soul’s journey or afterlife themes; it belongs to a chapter focused on gemological measurement and pricing.

Practical application of this wisdom today?

Use the verse as a historical reference for how quality (freedom from defects) and standardized weight measures determined value—an early framework analogous to modern grading and pricing.