Shloka 12

Āhnika-Dharma: Dawn Purification, Sandhyā-Upāsanā, Tarpana, Pañca-Mahāyajñas, and Aśauca Rules

वारुणं चावगाहं च मानर्स त्वात्मवेदनम् / यौगिकं स्नानमाख्यातं योगेन हरिचिन्तनम्

vāruṇaṃ cāvagāhaṃ ca mānarsa tvātmavedanam / yaugikaṃ snānamākhyātaṃ yogena haricintanam

Immersion in water is called the Varuṇa bath; the mental bath is self-knowledge. The yogic bath is declared to be contemplation of Hari through yoga.

वारुणम्pertaining to water/Varuṇa (vāruṇa)
वारुणम्:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootवरुण (प्रातिपदिक) → वारुण (तद्धित)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन; विशेषण (Varuṇa-related)
and
:
Connector (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
अवगाहम्immersion (dip-bath)
अवगाहम्:
Karta/Predicate nominal (विधेय-नाम)
TypeNoun
Rootअवगाह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन; ‘immersion/bathing by dipping’
and
:
Connector (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
मानसम्mental
मानसम्:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootमानस (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन; विशेषण (mental)
तुindeed/but
तु:
Discourse particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle), विशेषार्थ/विरोध (but/indeed)
आत्मवेदनम्self-realization/knowledge of the Self
आत्मवेदनम्:
Predicate nominal (विधेय-नाम)
TypeNoun
Rootआत्मन् + वेदन (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (आत्मनः वेदनम्), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन
यौगिकम्yogic
यौगिकम्:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootयोग (प्रातिपदिक) → यौगिक (तद्धित)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन; विशेषण (yogic)
स्नानम्bath
स्नानम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootस्नान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन
आख्यातम्is declared
आख्यातम्:
Predicate participle (विधेय)
TypeVerb
Rootआ+ख्या (धातु) → आख्यात (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन; ‘declared/taught’
योगेनby yoga/through yoga
योगेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootयोग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन
हरिचिन्तनम्meditation on Hari
हरिचिन्तनम्:
Karta/Predicate nominal (विधेय-नाम)
TypeNoun
Rootहरि + चिन्तन (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (हरेः चिन्तनम्), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन

Lord Vishnu (speaking to Garuda / Vinatā-putra)

Concept: True purification culminates in ātma-vedana (self-knowledge) and yogic Hari-smaraṇa.

Vedantic Theme: Antaḥkaraṇa-śuddhi leading to ātma-jñāna; īśvara-smṛti as support for samādhi.

Application: Combine outer bath with inner disciplines: cultivate self-inquiry and steady remembrance of Hari during/after daily rituals.

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Type: river/pond/ghat for immersion; inner mental space for mānasa/yaugika

Related Themes: Garuda Purana 1.50.11 (vāyavya/divya snāna); Garuda Purana 1.50.13 (ātma-tīrtha)

V
Varuṇa
H
Hari (Vishnu)

FAQs

This verse defines the yogic bath as inner purification—meditating on Hari through yoga—placing spiritual practice above mere external cleansing.

It distinguishes three levels: physical water-immersion, mental purification as Self-knowledge, and the highest purification as yogic contemplation of Vishnu.

Along with outer cleanliness, cultivate daily self-inquiry and a short, focused Hari-chintana (Vishnu meditation/japa) as a core practice for inner purity.