Shloka 1

Gaṇa–Durgā–Tripurā Sādhanā: Bīja-Nyāsa, Śakti Arrays, Mātṛkā/Bhairava Worship, and Maṇḍala Contemplation

नाम त्रयोविंशो ऽध्यायः (इति शिवादिपूजा समाप्ता) / सूत उवाच / वक्ष्ये गणादिकाः पूजाः सर्वदा स्वर्गदाः पराः / गणासनं गणमूर्ति गणाधिपतिमर्चयेत्

nāma trayoviṃśo 'dhyāyaḥ (iti śivādipūjā samāptā) / sūta uvāca / vakṣye gaṇādikāḥ pūjāḥ sarvadā svargadāḥ parāḥ / gaṇāsanaṃ gaṇamūrti gaṇādhipatimarcayet

Title of the twenty-third chapter (thus ends the worship of Śiva and the primordial deities). Sūta said: “Now I shall describe the worship of Gaṇa and the related deities—supreme rites that always bestow heaven. One should worship Gaṇāsana, Gaṇamūrti, and Gaṇādhipati.”

नामname/title
नाम:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनामन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; शीर्षकवाचक-प्रयोगः
त्रयोविंशःtwenty-third
त्रयोविंशः:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootत्रयोविंश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; संख्याविशेषणम्; द्विगु-समासः (त्रयः + विंशतिः)
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन
इतिthus
इति:
Sambandha (Marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/समाप्त्यर्थक-अव्यय (quotative/end marker)
शिवादिपूजाworship of Śiva and others
शिवादिपूजा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootशिव + आदि + पूजा (प्रातिपदिक); शिवादिपूजा (समास)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (शिवादीनां पूजा)
समाप्ताcompleted
समाप्ता:
Karta (Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootसमाप्त (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; √आप् (धातु) सम्-उपसर्गेण क्त-प्रत्ययान्त; (completed)
सूतःSūta
सूतः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसूत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्
वक्ष्येI shall describe
वक्ष्ये:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलृट्-लकार (Simple Future), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपदम्
गणादिकाःpertaining to Gaṇa and others
गणादिकाः:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootगण + आदि + क (प्रातिपदिक); गणादिक (समास)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), बहुवचन; विशेषणम् (पूजाः); षष्ठी-तत्पुरुषः (गणादीनां)
पूजाःworships/rites
पूजाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपूजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), बहुवचन
सर्वदाalways
सर्वदा:
Sambandha (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootसर्वदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (adverb: always)
स्वर्गदाःgranting heaven
स्वर्गदाः:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootस्वर्ग + द (प्रातिपदिक); स्वर्गद (समास)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), बहुवचन; विशेषणम् (पूजाः); चतुर्थी/षष्ठी-तत्पुरुषार्थे बहुव्रीहिवत् प्रयोगः (स्वर्गं ददाति इति)
पराःsupreme
पराः:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), बहुवचन; विशेषणम् (पूजाः)
गणासनम्Gaṇa’s seat
गणासनम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootगण + आसन (प्रातिपदिक); गणासन (समास)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (गणस्य आसनम्)
गणमूर्तिthe image/form of Gaṇa
गणमूर्ति:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootगण + मूर्ति (प्रातिपदिक); गणमूर्ति (समास)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (गणस्य मूर्तिः)
गणाधिपतिम्the lord of the Gaṇas (Gaṇeśa)
गणाधिपतिम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootगण + अधिपति (प्रातिपदिक); गणाधिपति (समास)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (गणानां अधिपतिः)
अर्चयेत्should worship
अर्चयेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√अर्च् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्

Sūta

Concept: Pūjā of Gaṇa and associated forms is declared ‘svargadā’ (heaven-bestowing), emphasizing ritual action and devotion as merit-generating.

Vedantic Theme: Karma-kāṇḍa as a legitimate ladder for purification and higher states; devotion channels intention and steadies the mind.

Application: Begin undertakings with Gaṇapati-oriented worship; maintain regular pūjā with clear intention, offerings, and ethical conduct to support the rite.

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Related Themes: Garuda Purana 1.23 (completion of Śivādi-pūjā; transition marker)

S
Sūta
G
Gaṇa
G
Gaṇāsana
G
Gaṇamūrti
G
Gaṇādhipati

FAQs

This verse frames Gaṇa-related worship as a superior rite that grants svarga (heaven), introducing it as a recommended devotional practice within Ācāra Kāṇḍa.

Indirectly: it emphasizes merit-generating ritual worship (pūjā) as a means to attain favorable post-death destinations such as svarga.

Begin important religious duties with Gaṇādhipati (Gaṇeśa) worship, treating it as a merit-bearing practice aligned with dharma and auspicious outcomes.