Shloka 9

Nāmāṣṭottara-dviśata: Gaṇa–Chandas–Yati Catalogue and Mnemonic Coding

उपजातयो ऽन्याद्यन्ताः सुमुखी नजजा लगौ / भभभा गौ दोधकं स्याच्छालिनी मतता गगौ

upajātayo 'nyādyantāḥ sumukhī najajā lagau / bhabhabhā gau dodhakaṃ syācchālinī matatā gagau

The Upajāti metres differ according to their opening and closing patterns. “Sumukhī” has the gaṇas na-ja-jā with two laghus; “Dodhaka” is formed by bha-bha-bhā followed by two gurus; and “Śālinī” is constituted by ma-ta-tā with two gurus.

उपजातयःthe Upajāti (metres)
उपजातयः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootउपजाति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; Feminine nominative plural
अन्यother / different
अन्य:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; Adjective agreeing with ‘अद्यन्ताः’
आद्यन्ताःhaving (different) beginnings and endings
आद्यन्ताः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootआदि + अन्त (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; Masculine nominative plural
सुमुखी(the metre) Sumukhī
सुमुखी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसु + मुखी (प्रातिपदिक; समास)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Feminine nominative singular
नजजा‘najajā’ (a gaṇa-pattern)
नजजा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनजजा (प्रातिपदिक/छन्दोगण-नाम)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Nominative singular
लगौ‘lagau’ (two gaṇas)
लगौ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootलगौ (प्रातिपदिक/छन्दोगण-नाम)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन; Nominative dual
भभभा‘bhabhabhā’ (a gaṇa-pattern)
भभभा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभभभा (प्रातिपदिक/छन्दोगण-नाम)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Nominative singular
गौtwo ‘gau’ gaṇas
गौ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootगौ (प्रातिपदिक/छन्दोगण-नाम)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, द्विवचन; Dual (nom./acc.)
दोधकम्(the metre) Dodhaka
दोधकम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदोधक (प्रातिपदिक; छन्दोनाम)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Neuter nom./acc. singular
स्यात्would be
स्यात्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formविधिलिङ्, प्रथमपुरुष, एकवचन; 3rd singular optative
शालिनी(the metre) Śālinī
शालिनी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootशालिनी (प्रातिपदिक; छन्दोनाम)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Feminine nominative singular
मतताby/with ‘matatā’ (a gaṇa-pattern)
मतता:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootमतता (प्रातिपदिक/छन्दोगण-नाम)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; Instrumental singular
गगौ‘gagau’ (two gaṇas)
गगौ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootगगौ (प्रातिपदिक/छन्दोगण-नाम)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन; Nominative dual

Sūta/teacher-narrator tradition (prosody instruction within Garuda Purana; presented in the text’s didactic voice)

Concept: Variation within constraint: a metrical family (Upajāti) allows multiple openings/closings while remaining within a governing structure.

Vedantic Theme: Unity-in-diversity: many permissible forms within one class; rule (niyama) accommodates variation (vikalpa).

Application: When scanning Upajāti verses, check both opening and closing gaṇa patterns; use the named exemplars as templates to classify a verse quickly.

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Related Themes: Garuda Purana 1.209 (Upajāti and named variants)

U
Upajāti
S
Sumukhī
D
Dodhaka
Ś
Śālinī
G
Gaṇa

FAQs

This verse shows that the Purana preserves technical rules of Sanskrit prosody, helping reciters and students preserve correct rhythm and oral transmission.

It gives gaṇa-pattern markers (na-ja-jā, bha-bha-bhā, ma-ta-tā) and the required laghu/guru endings, which are the practical cues used to classify a verse as Sumukhī, Dodhaka, or Śālinī.

When chanting or editing Sanskrit texts, use these gaṇa and laghu/guru rules to verify metre, improving accuracy in recitation, teaching, and digital archiving.