Shloka 5

त्रिफला चित्रकं चित्रं तथा कटुकरोहिणी / उरुस्तम्भहरं ह्येतदुत्तमन्तु विरेचनम्

triphalā citrakaṃ citraṃ tathā kaṭukarohiṇī / urustambhaharaṃ hyetaduttamantu virecanam

Triphala, Citraka, Citra, and likewise Katukarohiṇī—this compound is said to remove stiffness or obstruction of the thighs; indeed, it is an excellent purgative (virecana).

त्रिफलाTriphala (three-fruit formulation)
त्रिफला:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootत्रि (संख्या) + फल (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—त्रीणि फलानि यस्याः/समाहारः (द्विगु)
चित्रकम्citraka (Plumbago zeylanica)
चित्रकम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootचित्रक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
चित्रम्variegated; excellent (lit. ‘wonderful’)
चित्रम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootचित्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण-प्रयोग
तथाalso; likewise
तथा:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/तुल्यार्थक (also/likewise)
कटुकरोहिणीkaṭukarohiṇī (a bitter herb)
कटुकरोहिणी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकटु (प्रातिपदिक) + रोहिणी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—कटुः रोहिणी इति कर्मधारय
ऊरुस्तम्भहरम्removing thigh-stiffness
ऊरुस्तम्भहरम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootऊरु (प्रातिपदिक) + स्तम्भ (प्रातिपदिक) + हर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः—ऊरुस्तम्भं हरति इति उपपद-तत्पुरुष
हिindeed
हि:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle/emphasis)
एतत्this
एतत्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम-रूप
उत्तमम्best; excellent
उत्तमम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootउत्तम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण
तुand; indeed
तु:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/विशेषार्थक (but/indeed)
विरेचनम्purgation; purgative therapy
विरेचनम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootविरेचन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

Lord Vishnu (in dialogue with Garuda/Vinata-putra)

Dosha: Kapha

Concept: Removing bodily obstruction enables steadiness in conduct and practice; purification is a supportive discipline.

Vedantic Theme: Upādhis (limiting conditions) are mitigated by right means; clarity arises when impediments are reduced.

Application: A compound of triphalā, citraka, ‘citra’, and kaṭukarohiṇī is indicated for ūru-stambha and as a strong virecana; apply with proper assessment of strength and contraindications.

Primary Rasa: shanta

Related Themes: Garuda Purana 1.183.6 (ūru-stambha remedy with goat milk decoction); Garuda Purana 1.183.4 (virecana with harītakī)

V
Vishnu
G
Garuda

FAQs

This verse highlights virecana as an “excellent” cleansing measure, presenting a specific herbal combination used to purge impurities and relieve obstructive stiffness.

Alongside afterlife and dharma topics, the Garuda Purana also preserves practical guidance—here, an Ayurvedic-style remedy focused on bodily purification and removing physical obstruction.

Treat it as traditional medical guidance: consult a qualified Ayurvedic practitioner before using purgatives, especially since strong cleansing herbs can be contraindicated in many conditions.