Shloka 44

ष्ठीवनञ्चैव सस्वेदश्वासनिः श्वाससंग्रहः / उदाने गुरुगात्रत्वमरुचिर्वाक्स्वरग्रहः

ṣṭhīvanañcaiva sasvedaśvāsaniḥ śvāsasaṃgrahaḥ / udāne gurugātratvamarucirvāksvaragrahaḥ

There is spitting and excess expectoration, sweating, labored breathing, and retention or obstruction of the breath. When udāna is disturbed, the limbs grow heavy, taste and appetite are lost, and speech and voice become constricted and impaired.

ṣṭhīvanamspitting/salivation
ṣṭhīvanam:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootṣṭhīvana (प्रातिपदिक; √ṣṭhīv (धातु) से)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (Neuter, Nom/Acc, Singular)
caand
ca:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
evaindeed/just
eva:
Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formनिश्चय/अवधारण-अव्यय (emphatic particle)
sa-sveda-śvāsaniḥbreathing with sweating (sweaty dyspnea)
sa-sveda-śvāsaniḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootsa (अव्यय/उपसर्गार्थ ‘सह’) + sveda (प्रातिपदिक) + śvāsa (प्रातिपदिक) + ni (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (सह-भाव/सहित), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (Feminine, Nominative, Singular)
śvāsa-saṃgrahaḥretention/obstruction of breath
śvāsa-saṃgrahaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootśvāsa (प्रातिपदिक) + saṃgraha (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (śvāsasya saṃgrahaḥ), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (Masculine, Nominative, Singular)
udānein udāna (vital air)
udāne:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootudāna (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन (Masculine, Locative, Singular)
guru-gātratvamheaviness of the body
guru-gātratvam:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootguru (प्रातिपदिक) + gātra (प्रातिपदिक) + -tva (तद्धित)
Formकर्मधारय/तत्पुरुष-समास (guruṃ gātraṃ yasya/ guru-gātra), तद्धितान्त -त्व, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (Neuter, Nom/Acc, Singular)
aruciḥloss of appetite/dislike
aruciḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootaruci (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (Feminine, Nominative, Singular)
vāk-svara-grahaḥhoarseness/voice obstruction
vāk-svara-grahaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootvāk (प्रातिपदिक) + svara (प्रातिपदिक) + graha (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (vāk-svarasya grahaḥ), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (Masculine, Nominative, Singular)

Lord Vishnu (speaking to Garuda/Vinata-putra)

Dosha: Kapha

Concept: Udāna-vāyu disturbance manifests in heaviness, anorexia/aruci, and impairment of speech/voice; respiratory signs accompany vāyu-doṣa derangement.

Vedantic Theme: Vāk and prāṇa interdependence: speech as an expression of subtle vitality; when vāyu is disturbed, instruments of expression and discernment are clouded.

Application: Use the cluster—expectoration, sweating, dyspnea/retention, heaviness, aruci, voice constriction—to differentiate udāna involvement and guide therapies that normalize udāna and clear kapha from the chest/throat.

Primary Rasa: karuna

Secondary Rasa: bhayanaka

Related Themes: Garuda Purana 1.167 (udāna-lakṣaṇa and vāyu-vikṛti sequence)

G
Garuda
U
Udana Vayu
P
Prana Vayu

FAQs

This verse highlights udāna as crucial for speech and upward vitality; when it is disturbed, heaviness, anorexia/aruci, and voice or speech impairment appear.

By distinguishing breath obstruction (śvāsa-saṃgraha) from udāna disturbance affecting voice, it implies multiple vāyus govern different functions through specific pathways.

Persistent hoarseness, breath difficulty, sweating with distress, and appetite loss should be addressed early—support respiratory health and avoid habits that aggravate vāyu imbalance.