Shloka 72
Indra’s Query on Karma-vipāka and the Viśvarūpa Episode
Lalitopākhyāna Context
Devanagari script
ततः शीतांशुरुदभूत्तं जग्राह महेश्वरः / विषजातं तदुत्पन्नं जगृहुर्नागजातयः
Transliteration
tataḥ śītāṃśurudabhūttaṃ jagrāha maheśvaraḥ / viṣajātaṃ tadutpannaṃ jagṛhurnāgajātayaḥ
Translation
Then Śītāṃśu (the Moon) arose, and Maheśvara took him. The poison that was produced was taken up by the races of the Nāgas.
Word by Word
ततःthen
ततः:
सम्बन्ध/क्रम (Relation/sequence)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय (sequence marker)
शीतांशुःthe moon (cool-rayed one)
शीतांशुः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootशीतांशु (प्रातिपदिक: शीत + अंशु)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः (शीतः अंशुः)
उदभूत्arose/emerged
उदभूत्:
क्रिया (Verb/predicate)
TypeVerb
Rootउद् + √भू (धातु)
Formलङ् (Imperfect/past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
तम्him/that (moon)
तम्:
कर्म (Karma/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (pronoun)
जग्राहtook/seized
जग्राह:
क्रिया (Verb/predicate)
TypeVerb
Root√ग्रह् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
महेश्वरःMahēśvara (Śiva)
महेश्वरः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootमहेश्वर (प्रातिपदिक: महा + ईश्वर)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः
विषजातम्born of poison/poisonous
विषजातम्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootविषजात (प्रातिपदिक: विष + जात)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः (विषात् जातम्)
तत्that (poison)
तत्:
कर्म (Karma/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा, एकवचन (context: object)
उत्पन्नम्arisen
उत्पन्नम्:
विशेषण (Qualifier)
TypeVerb
Rootउत् + √पद्/√पन् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; 'arisen/produced'
जगृहुःtook/seized
जगृहुः:
क्रिया (Verb/predicate)
TypeVerb
Root√ग्रह् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपदम्
नागजातयःthe serpent races
नागजातयः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootनागजाति (प्रातिपदिक: नाग + जाति)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुषः (नागानां जातयः)