Shloka 21
Indra’s Query on Karma-vipāka and the Viśvarūpa Episode
Lalitopākhyāna Context
Devanagari script
ततस्तु चिन्तया मास तदघस्य प्रतिक्रियाम् / तस्य प्रतिक्रियां वेत्तुं न शशाकात्मभूस्तदा
Transliteration
tatastu cintayā māsa tadaghasya pratikriyām / tasya pratikriyāṃ vettuṃ na śaśākātmabhūstadā
Translation
Then Brahmā pondered the atonement for that sin, yet at that time the Self-born could not discern its remedy.
Word by Word
ततःthen
ततः:
कालाधिकरण (Temporal adverbial)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय; तद्-प्रातिपदिकात्)
Formअव्यय (adverb), अपादानार्थ-प्राय/कालवाचक: 'thereupon/then'
तुindeed/but
तु:
सम्बन्धसूचक (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle)
चिन्तयाby (his) thought
चिन्तया:
करण (Instrument/means)
TypeNoun
Rootचिन्ता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन
मासhe pondered
मास:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Root√मा (धातु; माने/मितौ)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद-रूप (Parasmaipada); अर्थ: 'measured out/considered' → 'pondered'
तत्of that
तत्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeAdjective
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम-विशेषण, नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन; 'of that' (qualifying अघस्य)
अघस्यof the sin/evil
अघस्य:
सम्बन्ध (Genitive)
TypeNoun
Rootअघ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (also used masc.; here gen. sg.), षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन
प्रतिक्रियाम्remedy/atonement
प्रतिक्रियाम्:
कर्म (Karma/Object of 'मास')
TypeNoun
Rootप्रतिक्रिया (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन
तस्यof it/of him
तस्य:
सम्बन्ध (Genitive)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुं/नपुंसक, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
प्रतिक्रियाम्the remedy
प्रतिक्रियाम्:
कर्म (Karma/Object of 'वेत्तुम्')
TypeNoun
Rootप्रतिक्रिया (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
वेत्तुम्to know
वेत्तुम्:
प्रयोजन (Purpose)
TypeVerb
Root√विद् (धातु; ज्ञाने)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive), प्रयोजन (purpose)
नnot
न:
निषेध (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation particle)
शशाकwas able
शशाक:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Root√शक् (धातु; शक्तौ)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
आत्मभूःthe Self-born (Brahmā)
आत्मभूः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक) + भू (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष/उपपद-समास: 'आत्मनः भूः' = स्वयम्भू (Brahmā); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
तदाat that time
तदा:
कालाधिकरण (Temporal)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)