Shloka 16
Indra’s Query on Karma-vipāka and the Viśvarūpa Episode
Lalitopākhyāna Context
Devanagari script
सर्वभूतहितं तं तु मत्वा चेशानुकूलितः / शिरांसि यौगपद्येन छिन्नात्यासंस्त्वयैव तु
Transliteration
sarvabhūtahitaṃ taṃ tu matvā ceśānukūlitaḥ / śirāṃsi yaugapadyena chinnātyāsaṃstvayaiva tu
Translation
Thinking it was for the welfare of all beings and favored by the Lord, the heads were severed simultaneously by you alone.
Word by Word
सर्व-भूत-हितम्beneficial to all beings
सर्व-भूत-हितम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक) + भूत (प्रातिपदिक) + हित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण; समासः—सर्वेषां भूतानां हितम् (षष्ठी-तत्पुरुष)
तम्him
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle; contrast/emphasis)
मत्वाhaving considered
मत्वा:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootमन् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund); ‘having thought/considered’
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
ईश-अनुकूलितःmade favorable by/for the Lord
ईश-अनुकूलितः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootईश (प्रातिपदिक) + अनुकूलित (कृदन्त; अनुकूल्/कूल् धातु-प्राय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भूतकृदन्त (क्त); समासः—ईशेन/ईशस्य अनुकूलितः (तत्पुरुष)
शिरांसिheads
शिरांसि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootशिरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन
यौगपद्येनsimultaneously/at once
यौगपद्येन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootयौगपद्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; भाववाचक (instrumental of manner)
छिन्नात्(he) cut off
छिन्नात्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootछिद् (धातु)
Formलुङ्-लकार (aorist), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन
यासम्movement/going (uncertain reading)
यासम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootयास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; (अर्थः—प्रयाण/गमन-प्राय; पाठदोष/दुर्लभ-शब्द)
त्वयाby you
त्वया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया-विभक्ति, एकवचन; मध्यम-पुरुष सर्वनाम
एवindeed/only
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-अव्यय (emphatic particle)
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle)