Shloka 64
Steya-doṣa-nirūpaṇa (On the Nature and Gravity of Theft) — within the Hayagrīva–Agastya Saṃvāda frame
Devanagari script
बृहस्पतिरुवाच पैष्टिकं तालजं कैरं माधूकं गुडसंभवम् / क्रमान्न्यूनतरं पापं तदर्द्धार्द्धार्द्धतस्तथा
Transliteration
bṛhaspatiruvāca paiṣṭikaṃ tālajaṃ kairaṃ mādhūkaṃ guḍasaṃbhavam / kramānnyūnataraṃ pāpaṃ tadarddhārddhārddhatastathā
Translation
Bṛhaspati said: “Āsava made from flour, from the palm, from kaira, from madhūka, and that produced from jaggery (guḍa)—in this order the sin grows progressively less, diminishing by half, and again by half, and again by half.”
Word by Word
बृहस्पतिःBṛhaspati
बृहस्पतिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootबृहस्पति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
पैष्टिकम्flour-based (liquor)
पैष्टिकम्:
Visheshana (विशेषण; implied āsava)
TypeAdjective
Rootपैष्टिक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘piṣṭa-सम्बन्धि’ (made of flour)
तालजम्born from palm (toddy)
तालजम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतालज (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (तालात् जातम्)
कैरम्kaira-type (a kind of liquor)
कैरम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootकैर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; प्रकार-विशेषण
माधूकम्from madhūka (mahua)
माधूकम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमाधूक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (मधूकात् जातम्/मधूकसम्बन्धि)
गुड-सम्भवम्produced from jaggery
गुड-सम्भवम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootगुड (प्रातिपदिक) + सम्भव (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (गुडात् सम्भवम्)
क्रमात्in sequence, gradually
क्रमात्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootक्रम (प्रातिपदिक)
Formपञ्चमी-एकवचन-रूपेण अव्ययीभूत (adverbial ablative: in order/gradually)
न्यूनतरम्lesser
न्यूनतरम्:
Visheshana (विशेषण of पापम्)
TypeAdjective
Rootन्यूनतर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तरप्-प्रत्यय (comparative)
पापम्sin, demerit
पापम्:
Karma/Topic (कर्म/विषय)
TypeNoun
Rootपाप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
तत्-अर्द्ध-अर्द्ध-अर्द्धतःby (taking) half of the half of the half
तत्-अर्द्ध-अर्द्ध-अर्द्धतः:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + अर्द्ध (प्रातिपदिक) + अर्द्ध (प्रातिपदिक) + अर्द्ध (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समास; तसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (adverbial: by successive halving)
तथाthus, likewise
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formउपमान/प्रकार-अव्यय (adverb: thus/so)