Shloka 30
Steya-doṣa-nirūpaṇa (On the Nature and Gravity of Theft) — within the Hayagrīva–Agastya Saṃvāda frame
Devanagari script
काननं च क्षयं नीतं बहुसत्त्वसमाकुलम् / तेनाग्र्याणि महार्हाणि क्षेत्राण्यपि चकार सः
Transliteration
kānanaṃ ca kṣayaṃ nītaṃ bahusattvasamākulam / tenāgryāṇi mahārhāṇi kṣetrāṇyapi cakāra saḥ
Translation
The forest, teeming with many creatures, he brought to ruin; and by that very means he also established foremost, most precious sacred kṣetras.
Word by Word
काननम्forest
काननम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकानन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
क्षयम्destruction; ruin
क्षयम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootक्षय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
नीतम्brought/led (to)
नीतम्:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Rootनी (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘नी’ धातु (to lead/bring)
बहु-सत्त्व-समाकुलम्crowded with many creatures
बहु-सत्त्व-समाकुलम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootबहु (प्रातिपदिक) + सत्त्व (प्रातिपदिक) + समाकुल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifier)
तेनby him/with that
तेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसक, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन
अग्र्याणिexcellent; foremost
अग्र्याणि:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअग्र्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण
महार्हाणिvery precious
महार्हाणि:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहार्ह (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; महत्+अर्ह (very valuable)
क्षेत्राणिfields; sacred lands
क्षेत्राणि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootक्षेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय (particle), समुच्चय/अपि-भाव (also/even)
चकारmade; constructed
चकार:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलिट्-लकार (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन