Shloka 48
Dīkṣā-bhedaḥ (Types of Initiation) — Lalitopākhyāna: Hayagrīva–Agastya Dialogue
Devanagari script
विदिते तु परे तत्त्वे वर्णातीते ह्यविक्रिये / किङ्करत्वं च गच्छन्ति मन्त्रा मन्त्राधिपैः सह
Transliteration
vidite tu pare tattve varṇātīte hyavikriye / kiṅkaratvaṃ ca gacchanti mantrā mantrādhipaiḥ saha
Translation
When the supreme Tattva is known—beyond letters and varṇa, and unchanging—then the mantras, together with the lords of mantra, enter the state of service.
Word by Word
विदितेwhen (it is) known
विदिते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootvi-√विद् (धातु) → vidita (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; सति-सप्तमी (locative absolute)
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/विशेषार्थक (but/indeed)
परेin the supreme
परे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootpara (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; विशेषण (of तत्त्वे)
तत्त्वेin the principle/reality
तत्त्वे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Roottattva (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; सति-सप्तमी-आश्रय (in the reality/principle)
वर्णातीतॆin (that which is) beyond letters/varṇas
वर्णातीतॆ:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootvarṇa-atīta (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; तत्पुरुषः (षष्ठी/निर्धारणार्थ: “beyond varṇa”) विशेषण (of तत्त्वे)
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
Formअव्यय; हेत्वर्थ/निश्चयार्थक (for/indeed)
अविक्रियेin the unchanging
अविक्रिये:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootavikriya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; विशेषण (of तत्त्वे)
किङ्करत्वम्servitude/attendant-status
किङ्करत्वम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootkiṅkara-tva (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; भाववाचक तद्धित (-त्व)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक अव्यय (and)
गच्छन्तिgo/attain
गच्छन्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√गम् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन (pl), परस्मैपद
मन्त्राःmantras
मन्त्राः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmantra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन
मन्त्राधिपैःwith the lords of mantras
मन्त्राधिपैः:
Sahakari (सहकारी/सह)
TypeNoun
Rootmantra-adhipa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; तत्पुरुषः (षष्ठी: “lords of mantras”)
सहtogether with
सह:
Sahakari (सहकारी/सह)
TypeIndeclinable
Rootsaha (अव्यय)
Formसहार्थक अव्यय (with); तृतीया-सहचर्य (governs instrumental)