Shloka 46
Dīkṣā-bhedaḥ (Types of Initiation) — Lalitopākhyāna: Hayagrīva–Agastya Dialogue
Devanagari script
यथा ध्यानस्य सामर्थ्यात्कीटो ऽपि भ्रमरायते / तथा समाधिसा मर्थ्याद्ब्रह्मीभूतो भवेन्नरः
Transliteration
yathā dhyānasya sāmarthyātkīṭo 'pi bhramarāyate / tathā samādhisā marthyādbrahmībhūto bhavennaraḥ
Translation
Just as by the power of dhyāna even a worm becomes as a bee, so by the power of samādhi a man becomes brahmī-bhūta—transformed into oneness with Brahman.
Word by Word
यथाjust as
यथा:
Sambandha (उपमान-सूचक)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formउपमानार्थक अव्यय (comparative: just as)
ध्यानस्यof meditation
ध्यानस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootध्यान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
सामर्थ्यात्due to the power
सामर्थ्यात्:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootसामर्थ्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; हेत्वर्थे (because of power/capacity)
कीटःa worm/insect
कीटः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकीट (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अपिeven
अपि:
Sambandha (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपि-कारक अव्यय (also/even)
भ्रमरायतेbecomes like a bee
भ्रमरायते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभ्रमराय (नामधातु from भ्रमर)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; नामधातु-प्रयोगः (‘acts/becomes like a bee’)
तथाso
तथा:
Sambandha (अनुरूप-सूचक)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formतदनुरूपार्थक अव्यय (so/in the same way)
समाधि-सामर्थ्यात्due to the power of samādhi
समाधि-सामर्थ्यात्:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootसमाधि (प्रातिपदिक) + सामर्थ्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (‘समाधेः सामर्थ्यम्’), हेत्वर्थे पञ्चमी
ब्रह्मी-भूतःhaving become Brahman-like
ब्रह्मी-भूतः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootब्रह्मीभू (कृदन्त-प्रातिपदिक; ब्रह्मन् + भू)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (become Brahman-like)
भवेत्should become
भवेत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
नरःa man
नरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन