Shloka 24
Dīkṣā-bhedaḥ (Types of Initiation) — Lalitopākhyāna: Hayagrīva–Agastya Dialogue
Devanagari script
अद्यप्रभृति मे पुत्रान्रक्ष मां शारणागतम् / इत्युक्त्वा गुरुपादाव्जे शिष्यो मूर्ध्नि विधारयेत्
Transliteration
adyaprabhṛti me putrānrakṣa māṃ śāraṇāgatam / ityuktvā gurupādāvje śiṣyo mūrdhni vidhārayet
Translation
From this day forth, protect me and my sons; I have come seeking refuge. Having said so, the disciple should place upon his head the lotus-feet of the Guru.
Word by Word
अद्य-प्रभृतिfrom today onward
अद्य-प्रभृति:
Kāla (काल-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअद्य (अव्यय) + प्रभृति (अव्यय)
Formअव्ययीभाव-समास; कालवाचक अव्यय: ‘from today onwards’
मेmy
मे:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति, एकवचन; ‘my’
पुत्रान्sons
पुत्रान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), बहुवचन
रक्षprotect
रक्ष:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootरक्ष् (धातु)
Formलोट् (imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
माम्me
माम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन
शरण-आगतम्having sought refuge
शरण-आगतम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootशरण (प्रातिपदिक) + आगत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (माम्); तत्पुरुष: ‘शरणं आगतः’ (one who has come for refuge)
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्त्यर्थक अव्यय (quotative particle)
उक्त्वाhaving said
उक्त्वा:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय-क्रियाविशेषण (absolutive): ‘having said’
गुरु-पाद-अब्जेon the lotus-feet of the guru
गुरु-पाद-अब्जे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootगुरु (प्रातिपदिक) + पाद (प्रातिपदिक) + अब्ज (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; तत्पुरुष: ‘गुरोः पादयोः अब्जम्’ (lotus of the guru’s feet)
शिष्यःthe disciple
शिष्यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशिष्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन
मूर्ध्निon (his) head
मूर्ध्नि:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमूर्धन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन
विधारयेत्should place/should hold
विधारयेत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि-धृ (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद