Shloka 21
Dīkṣā-bhedaḥ (Types of Initiation) — Lalitopākhyāna: Hayagrīva–Agastya Dialogue
Devanagari script
शिष्यमाहूय रहसि वाससा बद्धलोचनम् / कारयित्वा प्रणामानां साष्टाङ्गानां त्रयं गुरुः
Transliteration
śiṣyamāhūya rahasi vāsasā baddhalocanam / kārayitvā praṇāmānāṃ sāṣṭāṅgānāṃ trayaṃ guruḥ
Translation
The guru summons the disciple in secrecy and binds his eyes with a cloth; then he has him perform three sāṣṭāṅga praṇāmas—full prostrations of eight limbs.
Word by Word
शिष्यम्the disciple
शिष्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootशिष्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
आहूयhaving summoned
आहूय:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootआ-√ह्वे/हू (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund) ‘having called/summoned’
रहसिin private
रहसि:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootरहस् (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाववत् निपात-प्रयोगः; अर्थतः सप्तमी (locative adverb) ‘in secret/privately’
वाससाwith a cloth
वाससा:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootवासस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन
बद्ध-लोचनम्with eyes bound
बद्ध-लोचनम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootबद्ध (कृदन्त, √बन्ध् धातु, क्त) + लोचन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; तत्पुरुषः ‘बद्धे लोचने यस्य’—‘शिष्यम्’ इत्यस्य विशेषणम्
कारयित्वाhaving made (him) perform
कारयित्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Root√कृ (धातु)
Formणिच्-प्रयोग (causative) क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त ‘having caused (him) to do’
प्रणामानाम्of prostrations
प्रणामानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootप्रणाम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन
स-अष्टाङ्गानाम्of eight-limbed (prostrations)
स-अष्टाङ्गानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeAdjective
Rootस (अव्यय/उपसर्गसदृश) + अष्टाङ्ग (प्रातिपदिक: अष्ट + अङ्ग)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन; ‘प्रणामानाम्’ इत्यस्य विशेषणम्; ‘स’ = ‘with’; अष्टाङ्ग = ‘eight-limbed’ (aṣṭa+aṅga)
त्रयम्three (times)
त्रयम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootत्रय (संख्या-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; ‘three (times)’
गुरुःthe teacher
गुरुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootगुरु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन