Shloka 62
Mantrarāja-sādhana Prakāra & Tripurā/Lalitā–Kāmākṣī Tattva
Lalitopākhyāna Context
Devanagari script
आदिश्रीमन्दिरस्यास्य वायुभागे महेशितुः / विस्तृतं भुवनश्रेष्ठं कल्पितं परमेष्ठिना
Transliteration
ādiśrīmandirasyāsya vāyubhāge maheśituḥ / vistṛtaṃ bhuvanaśreṣṭhaṃ kalpitaṃ parameṣṭhinā
Translation
In the windward quarter (vāyubhāga) of this primal holy shrine lies the august domain of Maheśvara; Parameṣṭhin (Brahmā) devised it and spread it wide, the finest among all realms.
Word by Word
आदि-श्री-मन्दिरस्यof this prime/first auspicious temple
आदि-श्री-मन्दिरस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootआदि (प्रातिपदिक) + श्री (प्रातिपदिक) + मन्दिर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन (Singular); तत्पुरुष-समासः (determinative): ‘आदौ स्थितं श्रीमन्दिरम्’ / ‘आदि-श्री-सम्बद्धं मन्दिरम्’ (contextual)
अस्यof this
अस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन (Singular); demonstrative pronoun
वायु-भागेin the wind-quarter/air-side
वायु-भागे:
Adhikarana (अधिकरण/सप्तमी)
TypeNoun
Rootवायु (प्रातिपदिक) + भाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/अधिकरण), एकवचन (Singular); तत्पुरुषः: ‘वायोः भागे’
महेशितुःof the great lord (Maheśa)
महेशितुः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootमहेशितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन (Singular)
विस्तृतम्expanded, extensive
विस्तृतम्:
Karma (कर्म/द्वितीया)
TypeAdjective
Rootविस्तृत (कृदन्त-प्रातिपदिक; √स्तृ/√तॄ + वि)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन (Singular); भूतकृदन्त (past passive participle) used adjectivally
भुवन-श्रेष्ठम्the best among worlds (a supreme abode)
भुवन-श्रेष्ठम्:
Karma (कर्म/द्वितीया)
TypeNoun
Rootभुवन (प्रातिपदिक) + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन (Singular); तत्पुरुषः: ‘भुवनेषु श्रेष्ठम्’
कल्पितम्fashioned, constructed
कल्पितम्:
Karma (कर्म/द्वितीया)
TypeVerb
Rootकल्पय् (धातु)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन; भूतकृदन्त (PPP) ‘constructed/arranged’
परमेष्ठिनाby Parameṣṭhin (Brahmā)
परमेष्ठिना:
Karana (करण/तृतीया)
TypeNoun
Rootपरमेष्ठिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/करण), एकवचन (Singular)