Shloka 61
Mantrarāja-sādhana Prakāra & Tripurā/Lalitā–Kāmākṣī Tattva
Lalitopākhyāna Context
Devanagari script
दम्पत्योर्जगतां पत्योः पाणिग्रहणमङ्गलम् / को वा वर्णयितुं शक्तो यदि जिह्वासहस्रवान्
Transliteration
dampatyorjagatāṃ patyoḥ pāṇigrahaṇamaṅgalam / ko vā varṇayituṃ śakto yadi jihvāsahasravān
Translation
The auspicious hand-taking rite (pāṇigrahaṇa) of that wedded pair, lords of the worlds—who could ever describe it, even with a thousand tongues?
Word by Word
दम्पत्योःof the couple (husband and wife)
दम्पत्योः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootदम्पती (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/स्त्रीलिङ्ग (dual form), षष्ठी-विभक्ति (Genitive/सम्बन्ध), द्विवचन (Dual)
जगताम्of the worlds/beings
जगताम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootजगत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन (Plural)
पत्योःof the two lords
पत्योः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootपति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), द्विवचन (Dual)
पाणिग्रहण-मङ्गलम्the auspicious rite of hand-taking (marriage)
पाणिग्रहण-मङ्गलम्:
Karta (कर्ता/प्रथमा)
TypeNoun
Rootपाणिग्रहण (प्रातिपदिक) + मङ्गल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular); षष्ठी-तत्पुरुषः (genitive-determinative): 'पाणिग्रहणस्य मङ्गलम्'
कःwho
कः:
Karta (कर्ता/प्रथमा)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular); interrogative pronoun
वाindeed/ever/or
वा:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formअव्यय; विकल्पार्थक-निपात (particle of alternative/emphasis)
वर्णयितुम्to describe
वर्णयितुम्:
Karma (कर्म/क्रियाविशेषण-प्रयोजन)
TypeVerb
Rootवर्णय् (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (Infinitive/तुमन्त), क्रियार्थक-अव्ययवत्; ‘to describe’
शक्तःable
शक्तः:
Karta (कर्ता/प्रथमा)
TypeAdjective
Rootशक्त (प्रातिपदिक; √शक्-सम्भव)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular); विशेषण (predicate adjective)
यदिif
यदि:
Sambandha (सम्बन्ध/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootयदि (अव्यय)
Formअव्यय; शर्तार्थक-अव्यय (conditional conjunction)
जिह्वा-सहस्रवान्having a thousand tongues
जिह्वा-सहस्रवान्:
Karta (कर्ता/प्रथमा)
TypeAdjective
Rootजिह्वा (प्रातिपदिक) + सहस्रवत्/सहस्रवान् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular); बहुव्रीहिः: ‘यस्य जिह्वाः सहस्रम्’ (one who has a thousand tongues)