Shloka 53
ललितोपाख्याने मन्त्रतारतम्यकथनम्
Hierarchy of Mantras in the Lalitopākhyāna
Devanagari script
द्रवत्कन्दर्पसदनाः पुलकाङ्कुरभूषणाः / अन्यमाकारमिव च प्राप्ता मानसजन्मना
Transliteration
dravatkandarpasadanāḥ pulakāṅkurabhūṣaṇāḥ / anyamākāramiva ca prāptā mānasajanmanā
Translation
Their hearts melted as though they had become the very abode of Kāmadeva; their gooseflesh was an ornament, and, born of the mind, they seemed to have taken on another form.
Word by Word
द्रवत्-कन्दर्प-सदनाःwhose ‘abode of love’ (hearts) was melting
द्रवत्-कन्दर्प-सदनाः:
कर्ता (Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootद्रवत् (कृदन्त, द्रु/द्रव् धातु) + कन्दर्प (प्रातिपदिक) + सदन (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; बहुव्रीहिः—‘यासां कन्दर्पसदनं द्रवत्’
पुलक-अङ्कुर-भूषणाःadorned with sprouts of horripilation (goosebumps)
पुलक-अङ्कुर-भूषणाः:
कर्ता (Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootपुलक (प्रातिपदिक) + अङ्कुर (प्रातिपदिक) + भूषण (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; बहुव्रीहिः—‘यासां भूषणं पुलकाङ्कुरः’
अन्यम्another
अन्यम्:
कर्म (Object qualifier)
TypeAdjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/accusative), एकवचन; आकारम् इत्यस्य विशेषण
आकारम्form/state
आकारम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootआकार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/accusative), एकवचन
इवas if
इव:
उपमान (Simile marker)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा-वाचक-अव्यय (particle of comparison)
चand
च:
समुच्चय (Coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
प्राप्ताःhaving attained
प्राप्ताः:
मुख्यक्रिया (Predicate/State)
TypeVerb
Rootप्र-आप् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; भावे/कर्तरि प्रयोगे ‘having attained/come to’
मानस-जन्मनाby mind-born (love)
मानस-जन्मना:
करण/हेतु (Cause)
TypeNoun
Rootमानस (प्रातिपदिक) + जन्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/instrumental), एकवचन