Shloka 48
ललितोपाख्याने मन्त्रतारतम्यकथनम्
Hierarchy of Mantras in the Lalitopākhyāna
Devanagari script
दर्शनानि च सर्वाणि कर्तु खण्डयितुं पटुः / तत्त्वञ्जानाति निखिलं सर्वज्ञत्वं च गच्छति
Transliteration
darśanāni ca sarvāṇi kartu khaṇḍayituṃ paṭuḥ / tattvañjānāti nikhilaṃ sarvajñatvaṃ ca gacchati
Translation
He is skilled in establishing and also in refuting all systems of दर्शन (darśana). He knows the whole of truth (tattva) and attains omniscience.
Word by Word
दर्शनानिphilosophical systems/views
दर्शनानि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदर्शन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; कर्म (object)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (and)
सर्वाणिall
सर्वाणि:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; विशेषण (qualifying दर्शनानि)
कर्तुम्to do/perform
कर्तुम्:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeVerb
Rootकृ (धातु) → कर्तुम् (तुमुन्-प्रत्यय)
Formतुमुनन्त (infinitive); प्रयोजन/उद्देश्य (purpose)
खण्डयितुम्to refute/break up
खण्डयितुम्:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeVerb
Rootखण्ड् (धातु) → खण्डयितुम् (णिच् + तुमुन्)
Formणिजन्त-तुमुनन्त (causative infinitive); प्रयोजन (to refute/break)
पटुःskilled
पटुः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootपटु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (competent)
तत्त्वम्truth/reality
तत्त्वम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतत्त्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्म (object)
जानातिknows
जानाति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootज्ञा (धातु)
Formलट् (present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
निखिलम्entire/complete
निखिलम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootनिखिल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifying तत्त्वम्/ज्ञेयम्)
सर्वज्ञत्वम्omniscience
सर्वज्ञत्वम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक) + ज्ञ (प्रातिपदिक) + त्व (तद्धित)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (सर्वं जानाति इति सर्वज्ञः, तस्य भावः सर्वज्ञत्वम्)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (and)
गच्छतिattains/goes to
गच्छति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formलट् (present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद